Алтын Астық

Мемлекеттік тіл ‑ кез келген тәуелсіз елдің ең басты құндылықтарының бірі. Қазақстан үшін бұл ‑ қазақ тілі. Ол тек қарым-қатынас құралы ғана емес, халықтың тарихы, мәдениеті мен рухани болмысының айнасы.

Бүгінгі таңда мемлекеттік тілдің қолданыс аясы жылдан-жылға кеңейіп келеді. Білім беру, мемлекеттік басқару, бұқаралық ақпарат құралдары, мәдениет және қызмет көрсету салаларында қазақ тілінің маңызы артып отыр. Әсіресе жастар арасында қазақ тілін үйренуге деген қызығушылықтың өсуі ‑ тілдің болашағына деген сенімді күшейтеді.

Дегенмен, мемлекеттік тілдің толыққанды дамуы үшін әлі де атқарылар жұмыстар бар. Кейбір салаларда қазақ тілінің қолданылуы жеткіліксіз деңгейде қалып отыр. Сондықтан қоғамның әрбір мүшесі мемлекеттік тілді құрметтеп, оны күнделікті өмірде қолдануға ұмтылуы қажет.

Мемлекеттік тілдің болашағы ‑ білім мен технологиямен тығыз байланысты. Қазақ тілінің цифрлық кеңістікте дамуы, жаңа бағдарламалар мен қосымшалардың қазақша нұсқасының көбеюі ‑ заман талабынан туындаған қажеттілік. Бұл бағытта атқарылып жатқан жұмыстар тілдің заманға сай дамуына мүмкіндік береді.

Қорытындылай келе, мемлекеттік тіл ‑ ұлттың тірегі. Оның бүгіні ‑ біздің қолымызда, ал болашағы ‑ біздің ұрпақтың жауапкершілігінде. Әрбір азамат қазақ тілінің дамуына үлес қосса, мемлекеттік тілдің мәртебесі одан әрі нығая түседі.

        Қазақстан Республикасының    «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» заңның басты мақсаты азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, сыбайлас жемқорлыққа байланысты құқық бұзушылықтың алдын алу, олардың жолын кесу, ашу. Осы заңмен, мемлекеттік міндетті атқаратын және оларға теңестірілген адамдардың лауазымдық өкілеттілігін, мүмкіндіктерін пайдалана отырып, пайда табу сыбайлас жемқорлық деп көрсетілген. Мемлекеттік тиісті органдар сыбайлас жемқорлықпен күресте қарапайым тұрғындардың көмегіне жүгінеді.

      Елдің әлеуметтік хал-ахуалын жақсартып, экономикалық жоғары даму деңгейіне жеткізу, халқымыздың демографиялық өсіп-өнуіне жағдайлар туғызып жатқан да жемқорлықпен күресті күшейту әрқайсымыздың азаматтық борышымыз, өйткені Қазақстан Республикасының  негізгі бағытының бірі осы кесапатпен күрес болып табылады.

      Осы тұрғыда  кез-келген ортада пара беру, пара алудың жолын кесуге қоғам болып белсенділік танытқанымыз жөн.

      Мемлекеттік органдар басшылары сыбайлас жемқорлыққа қарсы заң талаптарын атқаруға ынта танытулары керек.

     Парақорлық кез-келген мемлекеттік органның тиісті қызмет атқаруына теріс әсер ететіні сөзсіз. Ол мемлекеттік органның беделіне нұқсан келтіріп, заңды қағидаларды теріске шығарып, азаматтардың конституциялық құқықтары мен заңды мүделерінің бұзылуына түрткі болатыны анық.

    «Сыбайлас жемқорлыққа  қарсы іс-қимыл туралы» заңға сәйкес сыбайлас жемқорлықпен күресті барлық мемлекеттік органдар мен қызметкерлер жүргізуі қажет.

     Мемлекеттік органның басшылары өз өкілеттігі шегінде заң талаптарының орындалуын қамтамасыз етуге міндетті.

     Алайда бұл дерттің алдын алу тек қана мемлекеттік органдар мен қызметкерлердің қолындағы шара емес, бұл дертті болдырмаудың тетігі халықтың өзінде.

    Өйткені Қазақстан Республикасының  әрбір азаматы ел мүддесі үшін сыбайлас жемқорлықпен күресуі керек.

     Әрбір азамат Қазақстан Республикасының Конституциясын, заңдарын сақтауға, басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеуге тиісті.

                                                                   Егіндікөл аудандық сотының

                                                                   Аға сот приставы А.Базылбеков

 Интернет ‑ шексіз мүмкіндік, бірақ шексіз еркіндік емес. Бүгінде көп адам осы екі ұғымды шатастырып алып жүр. Әсіресе кейінгі жылдары әлеуметтік желілер мен мессенджерлер өмірімізге дендеп еніп, адамдар арасындағы негізгі қарым-қатынас құралына айналғаннан кейін ғаламтордағы жауапкершілік мәселесінің өзектілігі өткір болып келеді.

          Біз интернеттегі қарым-қатынас этикасын қаншалықты сақтап жүрміз? Өмірдегі қатынас мәдениеті секілді ол жерде де жауапкершілік барын білеміз бе? Өкінішке қарай, интернетте ойыңа келгеннің бәрін айту, қалаған адамыңды балағаттау, сөгу, былапыт және балағат сөзді еркін қолдану орны ретінде көретіндер қатары азаймай тұр. Сонымен бірге, көбінесе виртуалды әлемде кикілжіңдер орын алса жеке басқа тиіспеу, артық сөздер айтпау ұмытылуда. Сондай-ақ интернет ресурстарында жеке және заңды тұлғалар жайлы түрлі мәлімет таралуда, олардың суреттері мен видеоларын жариялауда заң аясындағы талаптарды көбіне ескермей жататынымыз жасырын емес.

 Әлеуметтік желіде адамдар заңды білмегендіктен, бірін-бірі қатты сөгіп, жеке басына тиіседі. Мұның барлығына қылмыстық, әкімшілік құқық бұзушылық және азаматтық кодекстерінде жауапкершіліктер қарастырылған.

            Әлеуметтік желідегі немесе мессенджердегі тұрпайы сөздердің шынымен қорлау мағынасында айтылғанын анықтау үшін алдымен сот оларды филологиялық сараптамаға жібереді. Солардың берген қорытындысын негізге алып, өзге де дәлел-дәйектер бойынша сот үкім шығарады.

          ҚР Қылмыстық кодексінің 131 бабының 2) тармағына сәйкес, «Қорлау – яғни басқа адамның абыройы мен қадiр-қасиетiн әдепсiз түрде кемсiту».

 Біз көтеріп отырған интернеттегі былапыт, балағат сөздерге қатысты жауапкершілік 100 АЕК дейiнгi мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не 120 сағатқа дейінгі мерзімге  қоғамдық жұмыстарға тарту жазасы көзделген. Көпшiлiк алдында немесе бұқаралық ақпарат құралдарын немесе телекоммуникациялар желілерін пайдалана отырып жасалған дәл сол іс-әрекет ‑ 200 АЕК дейiнгi мөлшерде айыппұл салуға не сол мөлшерде түзеу жұмыстарына не 180 сағатқа дейінгі мерзімге қоғамдық жұмыстарға тартуға жазаланады.

          Сонымен қатар, бүгінде әлеуметтік желілерде өзге адамдардың рұқсатынсыз олардың суреттері мен видеоларын айдай әлемге жария қылу фактілері де жиі кездеседі. Сондай-ақ көп адам желіге танымал тұлғалардың суретін рұқсатсыз жүктеп, түрлі алып-қашпа әңгіме таратып жататынын білеміз. Егер жәбірленуші тарап сотқа жүгінетін болса, Азаматтық кодекстің 145-бабы бойынша азаматтық іс қозғалып, талапкердің сұрауымен жауапкерден моральдық шығын өндіріліп алынуы мүмкін. Өйткені аталған баптың 2-тармағында: «Басқа адам бейнеленген бейнелеу туындыларын (сурет, фотосурет, кинофильм және басқалар) ‑ бейнеленген адамның келiсiмiмен, ал ол қайтыс болғаннан кейiн оның балалары мен артында қалған жұбайының келiсiмiмен ғана жариялауға, қайта шығаруға және таратуға жол берiледi», делінген.

Интернет дамыған заманда ел азаматтары құқықтық сауатты көтеріп, әлеуметтік желідегі қарым-қатынас мәдениетін білуге тиіс. Жоғарыда аталған заң бұзушылықтардың соңы көбіне моральдық шығынды өндірумен аяқталады. Желіде отырып жүгенсіздікке жол берген адам қомақты айыппұл арқалағанда ғана қателікке ұрынғанын түсініп, сан соғып жатады. Сондай жандардың қатарынан табылмау үшін желідегі жазбамыз бен пікірімізді жан-жақты сараптап барып жарияласақ, өкінбесіміз анық.

                                                                                   Егіндікөл аудандық сотының аға сот приставы

 А.И.Базылбеков

🟦Обучение осуществляется по 11 техническим и креативным направлениям, включая генеративный искусственный интеллект, программирование, разработку игр, анимацию, 3D-моделирование, робототехнику, кинопроизводство и цифровую музыку.

t.me/aqorda_resmi