Алтын Астық

Құрылтай сайлауына екі аптадан аз уақыт қалды. Осыған қарамастан, сайлауалды науқан белсенді жүріп жатыр. 12 тамызда партиялар өңірлерде тұрғындармен және еңбек ұжымдарымен кездесіп, инфрақұрылым, жұмыспен қамту, өндіріс және әлеуметтік сала мәселелерін талқылады. Ал кешке Jibek Joly телеарнасында «Заң мен тәртіп – әділетті Қазақстанның негізі» тақырыбында командалық теледебат өтті. Жекелеген өңірлердегі партиялардың жұмысына жастар, аграршылар, спортшылар мен халықаралық байқаушылар да қатысты.
«Әділет» партиясының республикалық сайлауалды штабының өкілдері төрағасы Айбек Дәдебайдың бастауымен Жетісу облысына барды. Бұл – штабтың ел өңірлеріне жасаған сапарларының 14-і. Күн барысында кандидаттар «Жетісу» волейбол клубының спортшыларымен, қоғам өкілдерімен, аграршылармен және еңбек ұжымдарымен кездесті. Облыс тұрғындарымен кездесуде суару каналдарын жаңғырту, ауыл инфрақұрылымын дамыту және отандық өндірісті қолдау мәселелері сөз болды. Халықаралық жастар күніне орай жастармен де жеке кездесу өткізді. Онда экологиялық күн тәртібі мен «Таза Қазақстан» жалпыұлттық акциясы талқыланды.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партия Абай облысында, Семей қаласында тұрғындармен «Ауданның интерактивті картасы» форматында кездесу өткізді. Қатысушылар қаланың бірнеше шағынауданындағы абаттандыру, су бұру, жарықтандыру және көлік қатынасына қатысты мәселелерді көтерді. Барлық өтініш партияның сайлауалды штабы жүргізетін сайлаушылар аманатының тізіліміне енгізілді. Ақтөбеде партияның облыстық филиалы жастар қанатымен бірлесіп, би флешмобын және сайлауалды бағдарлама туралы ақпараттық материалдар таратылған шара ұйымдастырды.
«Байтақ» партиясы Теміртаудағы үгіт-насихат жұмыстарын жалғастырды. Қалада арнайы белгіленген орындарға партияның сайлауалды бағдарламасы туралы ақпараттық материалдар орналастырылды. Шығыс Қазақстан облысында кандидат Алмаз Джакишев тұрғындармен бірқатар кездесу өткізіп, ауызсудың сапасы, абаттандыру және экология мәселелерін талқылады. Батыс Қазақстан облысында партия өкілдері ЕҚЫҰ-ның Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросының халықаралық байқаушыларымен кездесті. Байқаушылар өңірдегі сайлауалды науқанның барысымен танысты.
Осы күні Қазақстанның халық партиясының өкілдері Атырауда автобус базасы орталығының қызметкерлерімен кездесіп, еңбек құқықтары мен қаланы абаттандыру мәселелерін талқылады. Ал Түркістанда локомотив депосының ұжымымен кездесуде жұмыспен қамту, өндірісті дамыту және әлеуметтік жағдайлар сөз болды.
«Ауыл» партиясының кандидаттары бірнеше өңірде еңбек ұжымдарымен кездесу өткізді. Маңғыстау облысында «ҚазНИПИмұнайгаз» ЖШС ұжымымен кездесуде өндірістік әлеует пен жұмысшылардың құқықтарын қорғау мәселелері талқыланды. Жетісу облысында «Дәмді» жеке кәсіпорнының ұжымымен кездесуде кәсіпкерлікті қолдау және еңбек жағдайлары сөз болды. Алматыда партия штабының өкілдері аграрлық сала ғалымдарымен және өндірістік кәсіпорынның еңбек ұжымымен кездесті.
«Ақ жол» демократиялық партиясының төрағасы Дания Еспаева Павлодар облысындағы «Рубиком» ЖШС еңбек ұжымымен кездесті. Кәсіпорында шамамен 600 адам жұмыс істейді. Өңірге сапар барысында штаб өкілдері «Жана Роса» кәсіпорнына да барды. Партия Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Қызылорда, Ақтөбе облыстарында және Шымкентте кездесулерін жалғастыратынын, сондай-ақ Маңғыстау облысының Мұнайлы және Бейнеу аудандарында ақпараттық-үгіт жұмыстары жүргізіліп жатқанын хабарлады.
«Respublica» партиясы Атырауда бірқатар кәсіпорынның еңбек ұжымдарымен кездесу өткізді. Атап айтқанда, «Дәулет Нан», «ArtEco», «Newtech Systems Group», «Eurasia Support Services» ЖШС және «Ұлттық сараптама және сертификаттау орталығы» АҚ-ның Атырау филиалы қызметкерлерімен кездесті. Кездесулер барысында білім беру, тұрғын үйді жалға алу құны, білім гранттарына қолжетімділік, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінің жұмысы, Атырау-Орал жолының жағдайы, электрмен қамту және зейнет жасы мәселелері көтерілді. Партия өкілдері сондай-ақ фракцияның Парламенттегі үш жылдық жұмысының нәтижелері туралы айтты.
Бұдан бөлек, штаб аумағы 5,6 гектар болатын «Айдана Агро» шаруашылығына барды. Биыл шаруашылық алғашқы көкөніс өнімін жинаған. Кәсіпорын 80 адамды жұмыспен қамтып отыр.

Теледебат: «Заң мен тәртіп»
Кешке Jibek Joly телеарнасында жеті партиядан 14 спикер қатысқан командалық теледебат өтті. Әр партиядан екі өкілден қатысты. Дебат төрт кезеңнен тұрды. Бірінші раундта партиялар өз ұстанымдарын таныстырып, бәсекелестерінің бағдарламаларына баға берді. Екінші кезеңде олар Jibek Joly, Silk Way және Kazinform журналистерінің, сондай-ақ WhatsApp арқылы сұрақ жолдаған көрермендердің сауалдарына жауап берді. Үшінші раундта қарсыластар арасында тікелей пікірталас өтті. Ал қорытынды «Уәде» раунды партиялардың сайлаушылар алдындағы міндеттемелеріне арналды.
Дебатқа партиялар атынан мына өкілдер қатысты: «Ақ жолдан» – Бек-Мұхамед Жаукебаев пен Ермек Әбілдин, ЖСДП-дан – Лариса Ли мен Нұрайнаш Камалова, «Әділеттен» – Айжан Аймағанова мен Мәди Мырзағараев, Қазақстанның халық партиясынан – Жандос Бидайбеков пен Ирина Смирнова, «Ауылдан» – Жазира Сұлтанқұлова мен Ерболат Саурықов, «Байтақтан» – Амалбек Өміртай мен Алмат Тұртаев, Respublica-дан – Олжас Құспеков пен Динара Шүкіжанова.
«Ақ жол» және Respublica партияларының өкілдері арасында жеке пікірталас өрбіді. Олжас Құспеков талқыланып жатқан шараларды сынға алып, олардың шағын бизнеске түсетін жүктемені арттыруы мүмкін екенін айтты. Динара Шүкіжанова ЖСДП өкілінің ірі жер иеленушілерге қатысты сұрағына жауап бере отырып, жеке меншікті қорғау және рейдерлік мәселесіне тоқталды. Оның айтуынша, бұл қағида ірі агроқұрылымдарға да, қарапайым азаматтарға да бірдей қолданылуы керек. Сондай-ақ Құспеков партияның Мәжілістегі фракциясы бастамашылық еткен букмекерлік кеңселердің жарнамасына қойылған шектеуді еске салды.
«Әділет» партиясының өкілдері заңның үстемдігі мәселесіне басымдық берді. Мәди Мырзағараев бірінші раундта сот пен құқық қорғау жүйесінің тәуелсіздігі, мемлекеттік органдардың ашықтығы және азаматтардың қауіпсіздігі жөніндегі партия ұстанымын таныстырды.
Қазақстанның халық партиясы өкілі Ирина Смирнова жауапкершілік пен конституциялық құқықтарды қорғаудың арақатынасы туралы сұрақ қойған кезде, Айжан Аймағанова сот тәуелсіздігін, адам құқықтарын қорғауды және құқық қорғау органдарына қоғамдық бақылау орнатуды қолдайтынын айтты. Жолдағы камералар мәселесін ол құқықтық мәдениетті қалыптастыру және жауапкершілікке қатысты тәсілдермен байланыстырды.
«Ауыл» партиясынан дебатқа Жазира Сұлтанқұлова мен Ерболат Саурықов қатысып, талқыланған мәселелер бойынша партияның ұстанымын таныстырды.
«Байтақ» партиясының кандидаты Амалбек Өміртай кезегі бойынша алтыншы болып сөз сөйлеп, «Заң мен тәртіп» қағидасы ірі бизнеске де бірдей қолданылуы керектігін айтты. Оның сөзінше, өндіріс көлемі неғұрлым ауқымды болса, оның жауапкершілігі де соғұрлым жоғары болуы тиіс.
Ол сондай-ақ жолдардың сапасы мәселесін көтеріп, ресми статистикаға сәйкес, жыл сайын жол-көлік оқиғаларынан шамамен 2,5 мың адам қаза табатынын, олардың басым бөлігі сапасыз жол учаскелерінде болатынын атап өтті. Амалбек Өміртай жергілікті атқарушы органдар, полиция және жолдарға қызмет көрсететін компаниялар арасында жауапкершілікті бөлуді ұсынды.
Қазақстанның халық партиясының өкілі Ирина Смирнова «Байтақ» партиясы өкілінің сұрағына жауап бере отырып, азаматтардың көзқарасы мен ұстанымына қарамастан, Қазақстан халқының бірлігі мәселесін көтерді. ҚХП-ның екінші өкілі Жандос Бидайбеков тәртіпті қамтамасыз ету мәселесін учаскелік полиция инспекторларының еңбек жағдайларымен байланыстырды.
ЖСДП кандидаттары Нұрайнаш Камалова мен Лариса Ли пікірталас барысында қарсыластарының бірінің сұрағына жауап беріп, дебат тақырыбы бойынша партияның ұстанымын таныстырды. Қорытынды сөзінде өздерінің пікірталастағы сөздеріне тоқталып, негізгі ұстанымдарын түйіндеді.
Jibek Joly телеарнасының тапсырысы бойынша Қазақстанның қоғамдық даму институты өткізген көрермендердің онлайн дауыс беру қорытындысында ең көп дауыс «Әділет» партиясына берілді – 60,6%. Екінші орында «Ауыл» – 15,1%, үшінші орында Respublica – 10,2% болды. Одан кейін ЖСДП – 3,9%, «Ақ жол» – 3,5%, Қазақстанның халық партиясы – 3,3% және «Байтақ» – 2,7% орналасты. Дауыс бергендердің тағы 0,7%-ы «Ешқайсысы ұнамады» деген нұсқаны таңдаған.
Ұйымдастырушылар онлайн сауалнама нәтижелері партиялардың электоралдық қолдау деңгейін көрсетпейтінін, тек көрермендердің дебат барысындағы нақты сөз сөйлеулерге берген бағасын білдіретінін ерекше атап өтті.
Осылайша, сайлауалды күн тұрғындардың өтініш-тілектерін жинау, кәсіпорындардағы кездесулерден бастап, телевизиялық дебаттар мен халықаралық байқаушылармен байланысқа дейінгі бірнеше түрлі форматты қамтыды. Бұл ретте өңірлік күн тәртібі де нақты мәселелерге арналды. Партиялар инфрақұрылым, еңбек жағдайы, өндіріс, білім беру, экология және әлеуметтік мәселелерді талқылады. Ал кешкі теледебатта құқық пен кәсіпкерлік мәселелері бойынша тікелей пікірталасқа жол ашылды.

До выборов в Курултай остается меньше двух недель, а предвыборная кампания сохраняет активность. 12 августа партии работали с жителями и трудовыми коллективами в регионах, обсуждая вопросы инфраструктуры, занятости, производства и социальной сферы, а вечером на телеканале Jibek Joly прошли командные теледебаты на тему «Закон и порядок – основа справедливого Казахстана». В отдельных регионах к работе партий подключались молодежь, аграрии, спортсмены и международные наблюдатели.
Республиканский предвыборный штаб партии «Әділет» во главе с председателем Айбеком Дадебаем прибыл в область Жетысу – регион стал 14-м по счету в рамках поездок штаба по стране. В течение дня кандидаты встретились со спортсменами волейбольного клуба «Жетісу», представителями общественности, аграриями и трудовыми коллективами. На встрече с жителями области обсуждались вопросы модернизации оросительных каналов, развития сельской инфраструктуры и поддержки отечественных производств. Отдельная встреча состоялась с молодежью в Международный день молодежи — участники говорили об экологической повестке и общенациональной акции «Таза Қазақстан».
Общенациональная социал-демократическая партия в области Абай провела в Семее встречу с жителями в формате «Интерактивной карты района» – участники обозначили проблемы благоустройства, водоотведения, освещения и работы транспорта в нескольких микрорайонах города. Все обращения внесены в реестр наказов избирателей предвыборного штаба. В Актобе областной филиал ОСДП совместно с молодежным крылом партии провел мероприятие с танцевальным флешмобом и распространением информационных материалов о предвыборной программе.
Партия «Байтақ» продолжила агитационную работу в Темиртау, где на специально отведенных местах разместили информационные материалы о предвыборной программе. В Восточно-Казахстанской области кандидат Алмаз Джакишев провел серию встреч с жителями, где обсуждались вопросы качества питьевой воды, благоустройства и экологии. В Западно-Казахстанской области партия встретилась с международными наблюдателями Бюро ОБСЕ по демократическим институтам и правам человека, которые ознакомились с ходом кампании в регионе.
В течение дня представители Народной партии Казахстана встретились с сотрудниками автобазового центра в Атырау, где обсуждались вопросы трудовых прав и благоустройства города, а также с коллективом локомотивного депо в Туркестане, где речь шла о занятости, развитии производства и социальных условиях.
Кандидаты от партии «Ауыл» провели встречи с трудовыми коллективами в нескольких регионах. В Мангистауской области обсуждались вопросы производственного потенциала и защиты прав работников с коллективом ТОО «КазНИПИМунайГаз», в области Жетысу — с коллективом индивидуального предприятия «Дәмді», где затрагивались темы поддержки предпринимательства и условий труда. В Алматы представители штаба встретились с учеными аграрной отрасли и трудовым коллективом производственного предприятия.
Председатель Демократической партии «Ақ жол» Дания Еспаева встретилась с трудовым коллективом ТОО «Рубиком» в Павлодарской области – на предприятии работают около 600 человек. В ходе визита в регион представители штаба также посетили предприятие «Жана Роса». Партия сообщила о продолжении встреч в Жамбылской, Восточно-Казахстанской, Кызылординской, Актюбинской областях и в Шымкенте, а также об информационно-агитационной работе в Мангистауской области – в Мунайлинском и Бейнеуском районах.
Партия «Respublica» провела в Атырау серию встреч с трудовыми коллективами предприятий – ТОО «Дәулет Нан», ТОО «ArtEco», ТОО «Newtech Systems Group», ТОО «Eurasia Support Services» и Атырауского филиала АО «Национальный центр экспертизы и сертификации». В ходе встреч поднимались вопросы образования, стоимости аренды жилья, доступа к образовательным грантам, работы системы обязательного социального медицинского страхования, состояния дороги Атырау – Уральск, электроснабжения и пенсионного возраста. Представители партии также рассказали о результатах работы фракции в Парламенте за три года. Отдельно штаб посетил хозяйство «Айдана Агро» площадью 5,6 гектара, которое в этом году получило первый урожай овощей и обеспечивает работой 80 человек.
Теледебаты: «Закон и порядок»
Вечером на телеканале Jibek Joly прошли командные теледебаты с участием 14 спикеров от семи партий – по два представителя от каждой. Формат включал четыре раунда: в первом партии обозначили собственные позиции и оценили программы конкурентов, во втором отвечали на вопросы журналистов Jibek Joly, Silk Way и Kazinform, а также зрителей, присылавших вопросы через WhatsApp, в третьем прошла прямая дискуссия между оппонентами, а заключительный раунд «Уәде» («Обещание») был посвящен обязательствам партий перед избирателями. Партии представили: «Ак жол» – Бек-Мухамед Жаукебаев и Ермек Абильдин, ОСДП – Лариса Ли и Нурайнаш Камалова, «Әділет» – Айжан Аймаганова и Мади Мырзагараев, Народная партия Казахстана – Жандос Бидайбеков и Ирина Смирнова, «Ауыл» – Жазира Султанкулова и Ерболат Саурыков, «Байтак» – Амалбек Омиртай и Алмат Туртаев, Respublica – Олжас Куспеков и Динара Шукижанова.
Отдельная дискуссия развернулась между представителями партий «Ак жол» и Respublica: Олжас Куспеков подверг критике обсуждаемые меры, заявив, что они могут усилить нагрузку на малый бизнес. Динара Шукижанова, отвечая на вопрос ОСДП о крупных землевладельцах, высказалась по вопросу защиты частной собственности и рейдерства. По ее словам, этот принцип должен распространятся как на крупные агропредприятия, так и на граждан. Куспеков также напомнил об инициированном фракцией партии в Мажилисе ограничении рекламы букмекерских контор.
Представители «Әділет» сосредоточились на теме верховенства закона: Мади Мырзагараев в первом раунде изложил позицию партии по независимости суда и правоохранительной системы, прозрачности госорганов и безопасности граждан. Отвечая на вопрос представителя Народной партии Казахстана Ирины Смирновой о соотношении ответственности и защиты конституционных прав, Айжан Аймаганова высказалась за независимость суда, защиту прав человека и общественный контроль за правоохранительными органами. Вопрос дорожных камер она связала с формированием правовой культуры и подходами к ответственности.
От партии «Ауыл» в дебатах участвовали Жазира Султанкулова и Ерболат Саурыков, представившие позицию партии по обсуждаемым темам.
Кандидат от «Байтақ» Амалбек Өмiртай, выступая шестым по очередности, заявил, что принцип «Закон и порядок» должен в равной степени распространяться и на крупный бизнес – по его словам, чем масштабнее производство, тем выше должна быть его ответственность. Отдельно он поднял тему качества дорог, сославшись на официальную статистику около 2,5 тысячи погибших в год в результате ДТП, большая часть которых происходит именно на некачественных участках дорог. Он также высказался за распределение ответственности между местными исполнительными органами, полицией и компаниями, обслуживающими дороги.
Ирина Смирнова от Народной партии Казахстана в ответе на вопрос представителя партии «Байтақ» затронула тему единства граждан Казахстана независимо от взглядов и убеждений. Второй представитель НПК Жандос Бидайбеков связал вопросы обеспечения порядка с условиями работы участковых полицейских.
Кандидаты от ОСДП Нурайнаш Камалова и Лариса Ли в ходе дискуссии ответили на вопрос одного из оппонентов и изложили позицию партии по теме дебатов, а в заключительном слове подвели итоги своего выступления.
По итогам зрительского онлайн-голосования, которое проводил Казахстанский институт общественного развития по заказу телеканала Jibek Joly, больше всего голосов получила партия «Әділет» – 60,6%. На втором месте оказалась «Ауыл» с 15,1%, на третьем – Respublica с 10,2%. Далее расположились ОСДП (3,9%), «Ак жол» (3,5%), Народная партия Казахстана (3,3%) и «Байтак» (2,7%); еще 0,7% участников выбрали вариант «Никто не понравился». Организаторы отдельно подчеркнули, что результаты онлайн-опроса отражают не уровень электоральной поддержки партий, а оценку зрителями конкретных выступлений в ходе дебатов.
Таким образом, предвыборный день объединил несколько разных форматов – от адресного сбора обращений жителей и встреч на предприятиях до телевизионных дебатов и контактов с международными наблюдателями. При этом региональная повестка оставалась достаточно конкретной: партии обсуждали инфраструктуру, условия труда, производство, образование, экологию и социальные вопросы, а вечерние дебаты добавили к этому прямую полемику по темам права и предпринимательства.

Считаю, что предстоящие выборы депутатов Курултая имеют большое значение для дальнейшего развития Казахстана. Курултай является важной площадкой для обсуждения актуальных вопросов, выражения мнения граждан и выработки решений, направленных на развитие страны.
Участие каждого гражданина в выборах является проявлением ответственности за будущее своей страны. Важно внимательно отнестись к своему выбору, ознакомиться с кандидатами и их программами. Уверен, что активное участие граждан в выборах будет способствовать укреплению общественного согласия, развитию демократических принципов и реализации важных инициатив во благо Казахстана.
Касенова Алтынсара врач теравпевт Егиндыкольской больницы

🎙️ На площадке теледебатов будут обсуждены актуальные вопросы, прозвучат острые вопросы и станут известны конкретные позиции партий.

▶️ Прямой эфир также смотрите на YouTube-канале Jibek Joly!

📺 Jibek Joly должен быть включен! Самое важное начинается именно сегодня!

Теледебат барысында көрерменнен келіп түскен сауалдар партия өкілдеріне қойылады.