Алтын Астық

Свои инициативы по конституционной реформе направили все политические партии, неправительственные организации, бизнес-структуры, а также ученые-правоведы и эксперты.

Именно поэтому учреждение Конституционной комиссии следует рассматривать как переход от секторальных изменений к комплексной конституционной трансформации.

В состав Комиссии входят депутаты Парламента Республики Казахстан, председатели маслихатов, руководители средств массовой информации, общественные деятели, представители государственных органов, общественных советов регионов, экспертного и научного сообществ – все те, кто в совокупности отражают многообразие взглядов, опыта и ожиданий нашего общества.

Перед Конституционной комиссией стоит исключительная миссия – обеспечить такую настройку Основного закона, которая, с одной стороны, сохранит фундаментальные принципы конституционного строя, а с другой стороны, позволит достойно заявить свои взгляды на современные вызовы.

Уверена, что ваши профессионализм, патриотизм и взвешенный подход позволят нам детально рассмотреть, обобщить все предложения и подготовить выверенный проект конкретных изменений, которые смогут придать мощный импульс развитию нашей страны.

Назначение Вице-президента будет осуществляться Президентом с согласия Курултая, выраженного большинством голосов от общего числа его депутатов.

Освобождение от должности Вице-президента будет осуществляться Президентом.

Вице-президент:

– по поручению Президента представляет интересы Республики Казахстан в международных отношениях;

– представляет Президента Республики Казахстан при взаимодействии с Курултаем, Правительством и иными государственными органами.

Наряду с этим следует установить, что Вице-президент от имени Президента Республики Казахстан осуществляет взаимодействие с общественно-политическими, научными и культурно-просветительскими организациями Республики Казахстан и иностранных государств.

Иные полномочия Вице-президента будут определяться Президентом.

В связи с введением института Вице-президента из Конституции будут исключены положения о Государственном советнике. На уровне Конституции следует отразить требования, которые будут предъявляться к Вице-президенту.

Вице-президент не должен быть депутатом представительного органа, занимать иные оплачиваемые должности и осуществлять предпринимательскую деятельность.

На период осуществления своих полномочий Вице-президент не должен состоять в политической партии.

Такой подход соответствует взятому курсу по повышению политической конкуренции и обеспечению равных условий для развития всех партий.

На V заседании Национального курултая Главой государства озвучено историческое и важное предложение, призванное «замкнуть собой всю политическую конструкцию, которая методично выстраивалась на протяжении нескольких лет».

Президентом предложено учреждение существующего в целом ряде стран института Вице-президента. Как обозначено самим Главой государства, «в нашем случае учреждение данной должности стабилизирует процесс управления государством, а также внесет окончательную ясность в отношении властной иерархии».

Кроме того, на новом этапе реформ в качестве широкой платформы для проведения общенационального диалога по всем вопросам общественного развития предложено создать Қазақстанның Халық Кеңесі.

Данный орган продолжит выполнение стратегических функций Ассамблеи народа Казахстана и Национального курултая, включив в себя основные общественно-политические объединения и структуры, содействующие единству и сплоченности народа.

Основные положения по данным двум ключевым институтам потребуют соответствующей регламентации на уровне Конституции.

Бірінші – Құрылтайдағы депутат саны туралы.

Бұл мәселе Жұмыс тобы мүшелері арасында біраз пікірталас туғызды. Біздің түпкі мақсатымыз – кәсіби әрі тиімді Парламент құру. Осыны ескере келе, Жұмыс тобы Құрылтайда 145 депутат болуы керек деген тоқтамға келді.

Екінші – Құрылтайға депутат болудан үміткерлерге қойылатын талаптар туралы.

Осы мәселеге қатысты да түрлі пікір айтылды. Бұлай болуы заңды да. Кейбіреулер қазіргі талаптарды сол күйі қалдырайық, ешқандай өзгеріс енгізудің қажеті жоқ деген пікір айтты. Енді біреулер талаптарды барынша қатаңдату қажет деп санайды.

Қазіргі заң бойынша жасы 25-тен асқан азаматтарымыз Мәжіліс депутаты бола алады. Сондай-ақ, олар кейінгі 10 жылда еліміздің аумағында тұрақты тұруы шарт.
Ең бастысы, елге қызмет етем деген азаматтардың халық қалаулысы атануға мүмкіндігі болуы қажет. Жұмыс тобы қазіргі Мәжіліс депутаттарына қойылатын талаптар Құрылтайға да қатысты болып, сол қалпында қалғаны жөн деген пайымға келді.

Ал Құрылтай депутаттарына қойылатын қосымша талаптар конституциялық заңда айқындалуы мүмкін.

Үшінші – Құрылтай депутаттарын сайлау жүйесі туралы.

Жұмыс тобы толығымен пропорционалды тәсілге көшуді бірауыздан қолдады. Бұл – Мемлекет басшысы былтырғы қыркүйектегі Жолдауында көтерген бастама.
Сол кезде Президент: «Егер бір палаталы Парламент құру қажет деген ортақ шешімге келсек, ондай Парламентті тек қана партиялық тізім бойынша сайлаған жөн деп санаймын. Бұл – әлемде кеңінен таралған парламенттік рәсім» деген болатын.

Пропорционалды сайлау жүйесі партиялардың кадрлық саясатын дамытып, институционалдық рөлін арттыра түседі. Саяси күштердің қоғам алдындағы жауапкершілігін де күшейтеді.

Төртінші – Құрылтай депутаттарының өкілеттілік мерзімі туралы.

Мемлекет басшысы бұған қатысты ұстанымын Ұлттық құрылтайдың Қызылордада өткен отырысында айтты. Ол «Жаңа Парламентте депутаттарды бес жыл мерзімге сайлау көзделіп отыр» деп нақты атап өтті. Жұмыс тобы да осы пайымға тоқтады. Бұл мерзім болашақ Құрылтай құрамын жаңартып отыру тұрғысынан тиімді, яғни сайлау науқандарының жиілігі жағынан алғанда қолайлы болмақ.

Бүгін жұмысын бастағалы отырған Конституциялық комиссия – осыған дейін жарты жыл бойы жұмыс істеген Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобының заңды жалғасы.

Сондықтан, алдымен осы Жұмыс тобының жалпы қызметі мен оның аясында атқарылған шаралар туралы баяндап беруге рұқсат етіңіздер.

Өздеріңіз жақсы білетіндей, өткен жылдың 8 қыркүйегінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында бір палаталы Парламентке көшу туралы бастама көтерді. Мұны ел азаматтарының көпшілігі қолдады.

Қазан айында Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты жүргізген зерттеуге сүйенсек, респонденттердің 70 пайызға жуығы осы идеяға қолдау білдірген.

Бір айдан кейін 8 қазанда Президент Өкімімен Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды.

Оның құрамына Парламенттегі саяси партия фракцияларының жетекшілері, белгілі заңгер-ғалымдар, сарапшылар мен қоғам белсенділері, Ұлттық Құрылтай мүшелері енді.

14 қазан күні Жұмыс тобының алғашқы отырысы өтті. Оған Президент арнайы қатысты. Сол отырыста Жұмыс тобының мүшелері ауқымды өзгерістер Конституцияның бірнеше бөлімін қамтитынына назар аударды. Мұндай ауқымды түзетулер кезінде азаматтардың да пікірі ескерілуге тиіс.

Сол себепті 14 қазанда азаматтардың ұсыныс-пікірін жинақтау үшін e-Otinish және eGov порталдарында «Парламенттік реформа» деген арнайы бөлім ашылды. Парламентаризм институты келіп түскен ұсыныстарды жинақтап, жүйелеумен айналысты.

Сонымен қатар бұл іске Заңнама және құқықтық ақпарат институты, Стратегиялық зерттеулер институты тартылды. Бұл құрылымдар парламентаризмге қатысты халықаралық тәжрибені бір ай бойы мұқият зерделеді.

Осылайша, Жұмыс тобының мүшелеріне барлық ақпарат пен талдау нәтижелері ұсынылды.

Қазан айынан бері парламенттік реформаға қатысты ұсыныстар түгел жинақталды. Соның ішінде Жұмыс тобының мүшелеріне алдағы реформаға қатысты өз ұсыныс-пікірлерін әзірлеуге бір ай уақыт берілді.

Жұмыс тобының мүшелерімен қатар, Amanat, Ауыл, Respublica, Ақ жол, Қазақстан халық партиясы, Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы өздерінің ой-пікірін дайындап, жолдады.

Сондай-ақ «Байтақ» партиясы, «Жаңару» сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалысы, Республикалық адвокаттар алқасы, «Toqtamys» адвокаттар қауымдастығы, Халықаралық арбитраж және медиация палатасы, Парламентаризмді дамыту қоры, Экономикалық саясат институты, «Азаматтық бастама» бастамашылық тобы және басқа да ұйымдар өз ұсыныстарын жолдады.