Алтын Астық

Теледебат барысында көрерменнен келіп түскен сауалдар партия өкілдеріне қойылады.

🎙️ Теледебат алаңында өзекті мәселелер, өткір сұрақтар және партиялардың нақты ұстанымдары белгілі болады.

▶️ Тікелей эфирді Jibek Joly YouTube арнасынан да көріңіздер!

📺 Jibek Joly қосулы болсын! Ең маңыздысы дәл бүгін басталады!

@jibekjolydebate2026

Түнгі уақытта тыныштықты сақтау – азаматтардың жайлылығы ғана емес, қоғамдық тәртіптің маңызды талаптарының бірі. «Заң мен тәртіп» қағидаты әр азаматтың айналасындағылардың құқықтары мен заңды мүдделерін құрметтеп, белгіленген талаптарды сақтауынан басталады.

Қатты музыка қою, айқай-шу шығару, тыныштықты бұзатын жөндеу жұмыстарын жүргізу және азаматтардың қалыпты демалуына кедергі келтіретін басқа да әрекеттер заңда белгіленген жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін.

Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 437-бабында тыныштықты бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік көзделген.

Тыныштықты қай уақытта сақтау қажет?

Қолданыстағы талаптарға сәйкес, жұмыс күндері сағат 22:00-ден 09:00-ге дейін, ал демалыс және мереке күндері сағат 23:00-ден 10:00-ге дейін азаматтардың қалыпты демалуына кедергі келтіретін әрекеттерге жол берілмейді.

Бұл талап тұрғын үйлердегі және тұрғын үй аумағындағы шулы жұмыстарға, сондай-ақ тұрғындарға тынығуға мүмкіндік бермейтін басқа да әрекеттерге қатысты.

Қандай жауапкершілік қарастырылған?

Тыныштықты бұзғаны үшін жеке тұлғаларға 5 айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшерінде айыппұл салынады.

Егер осыған ұқсас құқық бұзушылық әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталанса, айыппұл мөлшері 10 АЕК-ке дейін ұлғаяды.

Кәсіпкерлік субъектілері мен ұйымдарға қатысты айыппұл мөлшері олардың санатына қарай белгіленеді.

Қандай жағдайда құқық бұзушылық неғұрлым ауыр сипат алуы мүмкін?

Түнгі уақытта болған кез келген шу автоматты түрде неғұрлым ауыр құқық бұзушылық болып саналмайды. Құқықтық баға оқиғаның нақты мән-жайларына қарай беріледі.

Мысалы, шуға байланысты жанжал барысында азаматтар қоғамдық орында балағат сөздер айтып, айналасындағыларға тиісіп, қоғамдық тәртіпті өрескел бұзса, мұндай әрекеттер ұсақ бұзақылық ретінде қосымша саралануы мүмкін.

Ал қоғамдық тәртіпті бұзу кезінде күш қолдану немесе күш қолдану қаупі, бөтеннің мүлкін бүлдіру немесе өзге де ауыр сипаттағы әрекеттер орын алса, заңда көзделген белгілер болған жағдайда, мәселе қылмыстық жауапкершілік шеңберінде қаралуы мүмкін.

Сондықтан әрбір жағдайдың құқықтық бағасы адамның нақты әрекетіне, оқиғаның мән-жайына және оның салдарына байланысты жеке анықталады.

Заң мен тәртіп – ортақ жауапкершілік

Тыныштықты сақтау – қарапайым тұрмыстық талап қана емес, қоғамдағы өзара сыйластық пен жауапкершіліктің көрінісі.

«Заң мен тәртіп» – тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Ол әр азаматтың заң талаптарын сақтап, айналасындағылардың құқықтарын құрметтеуінен басталады.

Түнгі уақытта тыныштықты сақтау арқылы әрқайсымыз өзгенің демалу құқығын құрметтеп, қауіпсіз әрі жайлы қоғамдық орта қалыптастыруға үлес қоса аламыз.

«Нужна карта для переводов. Платим сразу», «Оформите банковскую карту и передайте реквизиты», «Удаленная работа без опыта — за каждый перевод 10%».

Подобные предложения все чаще появляются в социальных сетях, мессенджерах, чатах с вакансиями и на сайтах объявлений. На первый взгляд, речь идет о простой подработке, для которой не нужны опыт, образование или специальные навыки. Однако за обещанием быстрого заработка может скрываться дропперская схема.

С 16 сентября 2025 года в Казахстане действует статья 232-1 Уголовного кодекса, предусматривающая отдельную уголовную ответственность за дропперство. В зависимости от характера и обстоятельств совершенных действий наказание может достигать семи лет лишения свободы с конфискацией имущества.

Кто такие дропперы и зачем они нужны мошенникам?

Дроппер — это человек, который предоставляет свой банковский счет, карту или доступ к ним другим лицам либо по их указанию принимает, переводит или обналичивает деньги.

Мошенникам такие посредники нужны для того, чтобы усложнить отслеживание движения похищенных средств. Деньги могут последовательно проходить через несколько банковских счетов, дробиться на небольшие суммы, сниматься наличными или переводиться дальше.

При этом банковский счет всегда оформлен на конкретного человека, а каждая операция оставляет цифровой след. Поэтому владелец карты или счета может стать одним из первых участников цепочки, установленных при расследовании.

Именно поэтому передача или «аренда» банковской карты может иметь серьезные последствия. Мошенник способен исчезнуть, а счет, через который проходили деньги, останется оформленным на его владельца.

Почему в зоне риска оказываются студенты и люди, ищущие подработку?

Злоумышленники рассчитывают на тех, кого можно заинтересовать быстрым и относительно простым заработком.

Чаще всего подобные предложения получают студенты и молодежь, которые ищут подработку. За оформление карты, прием переводов или снятие наличных им могут обещать несколько десятков тысяч тенге.

Еще одна уязвимая категория — безработные, люди без стабильного дохода и граждане, испытывающие финансовые трудности. Обещание заработать за несколько часов без опыта, собеседования и официального трудоустройства может показаться привлекательным.

При этом злоумышленники не говорят о настоящей цели. Вместо этого используются привычные названия вакансий: «помощник», «оператор платежей», «менеджер», «курьер», «финансовый агент» или «сотрудник обменного сервиса».

Какие схемы используют мошенники?

Одна из распространенных схем — предложение продать или сдать банковскую карту в «аренду». Человеку предлагают открыть новую карту либо использовать уже имеющуюся и передать к ней доступ за вознаграждение.

Мошенники могут объяснять это необходимостью принимать платежи от клиентов или использовать карту для бизнеса. Однако после передачи доступа через счет начинают проходить чужие деньги.

Другая схема — получение денег с последующим переводом на другой счет. Человеку предлагают оставить себе определенный процент, а остальную сумму перечислить по указанным реквизитам. Первый перевод может быть небольшим, чтобы вызвать доверие, а затем суммы увеличиваются.

Человек может считать, что не совершает ничего незаконного, поскольку деньги поступили на его счет добровольно. Однако эти средства могут быть похищены у другого человека, а его карта в таком случае становится промежуточным звеном мошеннической схемы.

Еще один распространенный вариант — фиктивная вакансия. Кандидату предлагают работу курьером, помощником или оператором платежей. «Собеседование» проходит в мессенджере и занимает несколько минут.

Затем появляются требования открыть карту в определенном банке, принимать через нее платежи клиентов, снимать поступившие деньги и передавать их другому человеку.

Если при трудоустройстве вас просят предоставить фотографию банковской карты, данные для входа в мобильное приложение, SMS-коды или другие конфиденциальные сведения, это серьезный повод отказаться от такого предложения.

Иногда человек становится дроппером, даже будучи первоначально жертвой мошенников.

Например, гражданин вкладывает деньги через сайт лжеброкера и видит в личном кабинете якобы растущую прибыль. При попытке вывести средства ему сообщают о необходимости провести дополнительную операцию. На счет поступают деньги от неизвестного человека, после чего «брокер» просит перевести их дальше.

В результате человек, который сам стал жертвой обмана, может оказаться посредником в движении денег, принадлежащих другой жертве.

Как понять, что вас пытаются вовлечь в дропперскую схему?

Главный тревожный сигнал — когда за заработок от вас требуют использовать личный банковский счет в интересах посторонних людей.

Особенно осторожно следует относиться к предложениям:

– открыть банковскую карту и передать ее другому человеку;

– продать или сдать карту в аренду;

– предоставить доступ к мобильному банкингу;

– принимать деньги от неизвестных лиц и переводить их дальше;

– снимать поступившие средства и передавать наличные другому человеку;

– проводить чужие платежи через свой счет за определенный процент;

– открывать несколько банковских карт в разных банках;

– использовать личный счет для операций неизвестного обменника, инвестиционной компании или интернет-магазина;

– не интересоваться происхождением поступающих средств.

Важно помнить: легальный работодатель не требует передавать банковскую карту или доступ к мобильному банкингу для проведения операций с деньгами неизвестных лиц.

Что делать, если на счет поступили неизвестные деньги?

Если на банковскую карту неожиданно поступили средства от неизвестного отправителя, не стоит самостоятельно переводить их обратно по реквизитам, которые прислал посторонний человек. Тем более нельзя отправлять деньги на третий счет.

Не следует снимать поступившие средства или выполнять дальнейшие инструкции неизвестных лиц.

Лучше связаться со своим банком через официальный канал, сообщить о подозрительном переводе и действовать в соответствии с рекомендациями финансовой организации.

Если есть основания полагать, что вас пытались вовлечь в мошенническую схему, следует обратиться в правоохранительные органы.

Также важно сохранить переписку, номера телефонов, объявление о вакансии, сведения о переводах и контакты человека, который предлагал работу. Эти материалы могут помочь установить обстоятельства произошедшего.

Быстрый заработок не должен оборачиваться юридическими проблемами. Если для получения нескольких тысяч тенге от вас требуют передать банковскую карту, доступ к мобильному банкингу или принять и перевести чужие деньги, от такого предложения лучше отказаться.

Ваша банковская карта оформлена на ваше имя, и ответственность за операции по счету в первую очередь связана с его владельцем.

Источник: Fingramota.kz, «Цена легких денег: как обычная подработка может превратить человека в дроппера».

«Аудару үшін карта қажет. Бірден төлейміз», «Банк картасын рәсімдеп, деректемелерді беріңіз. Басқа ештеңе істеудің қажеті жоқ», «Тәжірибесіз қашықтан жұмыс. Әрбір аударым үшін – 10%».

Мұндай ұсыныстар әлеуметтік желілерде, мессенджерлерде, жұмыс іздеуге арналған чаттар мен хабарландыру сайттарында жиі кездеседі. Бір қарағанда, жұмыс оңай көрінеді: арнайы білім мен тәжірибе қажет емес, ал бірнеше операция үшін жылдам ақша ұсынылады.

Алайда мұндай «қосымша жұмыстың» артында дропперлік схема тұруы мүмкін.

2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап Қазақстанда дропперлік үшін жеке қылмыстық жауапкершілік көзделген. Бұл норма Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 232-1-бабында бекітілген. Жасалған әрекеттің сипаты мен мән-жайларына қарай жаза мүлікті тәркілеумен және жеті жылға дейін бас бостандығынан айырумен байланысты болуы мүмкін.

Дропперлер алаяқтарға не үшін қажет?

Алаяқтарға ұрланған ақшаны алу ғана емес, оның нақты алушысы мен қылмыстық схеманы ұйымдастырушыларды анықтауды қиындату маңызды. Сол себепті олар ақша қозғалысын жүзеге асыру үшін басқа адамдардың банк шоттары мен карталарын пайдаланады.

Дроппер – өзінің банктік шотын немесе картасын басқа адамдарға пайдалануға беретін, не олардың нұсқауы бойынша ақша қабылдайтын, аударатын немесе қолма-қол ақшаға айналдыратын адам.

Схема әдетте былай жүреді: ақша бір шотқа түседі, кейін бірнеше басқа шотқа аударылады, ұсақ сомаларға бөлінеді немесе қолма-қол ақшаға айналдырылады. Делдалдар неғұрлым көп болған сайын, қылмыстық схеманы ұйымдастырушыларды анықтау соғұрлым қиындай түседі.

Бірақ банк шоты нақты бір адамның атына тіркелген. Сондықтан барлық операциялар цифрлық із қалдырады және тексеру кезінде шот иесі ақша қозғалысына қатысушылардың бірі ретінде анықталуы мүмкін.

Студенттер мен жұмыссыздар неге тәуекел тобына түседі?

Алаяқтар көбіне тез әрі оңай ақша табуға қызығушылық танытатын адамдарды іздейді.

Олардың қатарында толық емес жұмыс күнін іздейтін студенттер мен жастар бар. Оларға банк картасын ашқаны, бірнеше аударымды қабылдағаны немесе ақшаны қолма-қол алғаны үшін бірнеше ондаған мың теңге ұсынылуы мүмкін.

Сондай-ақ тұрақты табысы жоқ немесе қаржылық қиындықтарға тап болған азаматтар да осындай ұсыныстардың нысанасына айналады.

Алаяқтар өздерінің шынайы мақсатын ашық айтпайды. Оның орнына «көмекші», «төлем операторы», «менеджер», «курьер», «қаржы агенті» немесе «айырбастау қызметінің қызметкері» сияқты атауларды қолдануы мүмкін.

Дропперлік схемалардың кең таралған түрлері

Бірінші схема – банк картасын беру

Адамға жаңа банк картасын ашу немесе бұрыннан бар картасын пайдалануға беру ұсынылады. Ол үшін сыйақы уәде етіледі.

Кейде алаяқтар картаның өзін ғана емес, оның деректемелерін, мобильді банкингке кіру мүмкіндігін немесе басқа да қолжетімділік құралдарын беруді сұрайды.

«Карта бизнес үшін керек», «клиенттердің төлемдерін қабылдау қажет», «сізге ештеңе істеудің қажеті жоқ» деген сияқты түсіндірмелер айтылуы мүмкін.

Бірақ карта басқа адамның қолына өткеннен кейін оның шоты арқылы шығу тегі белгісіз қаражат жүре бастайды. Ал карта иесінің аты-жөні банк шотымен тікелей байланысты болып қалады.

Екінші схема – ақшаны қабылдап, әрі қарай аудару

Бұл жағдайда банк картасын берудің қажеті жоқ. «Жұмыс беруші» адамның шотына ақша аударып, оның белгілі бір бөлігін өзіне қалдыруды, қалғанын басқа шотқа жіберуді сұрайды.

Алғашқы аударым шағын болуы мүмкін. Кейін сомалар көбейеді.

Адам «Мен ештеңе ұрлаған жоқпын, ақша өзіме түсті, мен тек әрі қарай аудардым» деп ойлауы мүмкін. Бірақ бұл қаражат бұған дейін алаяқтардың басқа құрбанынан алынған болуы ықтимал.

Осылайша дроппер жәбірленуші мен қылмыстық схеманы ұйымдастырушылар арасындағы делдалға айналады.

Үшінші схема – жалған жұмыс

Адам курьер, көмекші, төлем операторы немесе менеджер қызметіне арналған хабарландыруды көреді. «Жұмысқа қабылдау» бірнеше минут ішінде мессенджер арқылы жүргізіледі.

Алдымен «жалақы алу үшін белгілі бір банктен карта ашыңыз» деген талап қойылуы мүмкін. Кейін «картаңыз арқылы клиенттердің төлемдері өтеді» деген түсіндірме беріледі.

Келесі кезеңде түскен ақшаны қолма-қол алып, белгілі бір адамға беру сұралады.

Егер жұмысқа орналасу кезінде банк картасының фотосуреті, мобильді банкингке кіру деректері, SMS-кодтар немесе басқа да құпия ақпарат сұралса, бұл – қауіпті белгі.

Төртінші схема – жалған брокердің құрбанын дропперге айналдыру

Кей жағдайда адам бастапқыда алаяқтардың өзі құрбаны болады.

Мысалы, азамат жалған брокерлік сайтқа тіркеліп, өз қаражатын салады. Жеке кабинетте оның «табысы» өсіп жатқандай көрінеді. Алайда ақшаны шешіп алу кезінде менеджер қосымша операция жасауды талап етеді.

Осы кезде адамның банк шотына белгісіз біреуден ақша түсіп, оны басқа шотқа аудару сұралады.

Адам мұны инвестицияға байланысты қалыпты операция деп қабылдауы мүмкін. Ал іс жүзінде түскен ақша алаяқтардың басқа құрбанына тиесілі болуы ықтимал.

Нәтижесінде бастапқыда өзі алданған азамат басқа адамдардың қаражатын тасымалдайтын делдалға айналады.

«Мен ақшаның қайдан келгенін білмедім» деу жауапкершіліктен босата ма?

Әр адам өзінің қылмыстық схемаға тартылып жатқанын бірден түсіне бермейді. Сондықтан басқа адамның ақшасын қабылдамас бұрын немесе аудармас бұрын операцияның мәнін анықтап алған жөн.

Егер бейтаныс адам сіздің банк шотыңызды пайдаланғаныңыз үшін ақша ұсынса, ең алдымен: «Неліктен ол бұл операцияны өз шоты арқылы жасай алмайды?» деген сұраққа жауап іздеу қажет.

Мына жағдайлар ерекше сақ болуға негіз болады:

– әртүрлі белгісіз адамдардан ақша түсуі;

– ақшаны бірнеше бөлікке бөліп аударуды сұрау;

– түскен қаражатты дереу қолма-қол алуды талап ету;

– ақшаны үнемі өзгеріп отыратын деректемелерге аудару;

– қаражаттың қайдан келгенін сұрамауды немесе оған мән бермеуді талап ету.

Егер операцияның заңсыз қызметпен байланысты болуы мүмкін екенін түсінсеңіз, аударымдарды жалғастыруға болмайды.

ҚР Қылмыстық кодексінің 232-1-бабында банктік шотқа, төлем құралына немесе сәйкестендіру құралына қол жеткізуді заңсыз ұсыну, беру немесе сатып алу, сондай-ақ заңсыз төлемдер мен ақша аударымдарын жүзеге асыру үшін жауапкершілік қарастырылған.

Сондықтан «мен тек ақша аудардым» деген түсініктеме мұндай әрекеттің салдары болмайтынын білдірмейді. Нақты құқықтық баға істің мән-жайы мен адамның қатысу деңгейіне қарай беріледі.

Дроппер болуды ұсынып жатқанын қалай түсінуге болады?

Ең басты белгі – сізден жеке банк шотыңызды басқа адамдардың мүддесіне пайдалануды сұрауы.

Мынадай ұсыныстардан бас тартқан жөн:

– банк картасын ашып, оны басқа адамға беру;

– картаны сату немесе «жалға беру»;

– мобильді банкингке қолжетімділікті ұсыну;

– белгісіз адамдардан ақша қабылдап, оны басқа шоттарға аудару;

– түскен қаражатты қолма-қол ақшаға айналдырып, басқа адамға беру;

– белгілі бір пайыз үшін өз шотыңыз арқылы басқа адамның төлемдерін жүргізу;

– бірнеше банктен бірден бірнеше карта ашу;

– жеке шотыңызды белгісіз айырбастау пункті, инвестициялық компания немесе интернет-дүкен операцияларына пайдалану;

– шотыңызға түсетін қаражаттың шығу тегіне қызықпау.

Заңды жұмыс беруші қызметкерден өз банк картасын бөтен адамдардың ақшасымен операция жасау үшін беруді немесе мобильді банкингіне қолжетімділік ұсынуды талап етпейді.

Шотқа белгісіз ақша түссе, не істеу керек?

Егер банк картаңызға белгісіз адамнан ақша түссе, оны өз бетіңізше кері аударуға асықпаңыз. Әсіресе бөгде адамның нұсқауы бойынша басқа шотқа жіберуге болмайды.

Ақшаны қолма-қол ақшаға айналдырмаңыз және белгісіз адамдардың келесі нұсқауларын орындамаңыз.

Ресми байланыс арналары арқылы өз банкіңізге хабарласып, күмәнді аударым туралы ақпарат беріңіз. Әрі қарай банктің ұсынымдарына сәйкес әрекет етіңіз.

Егер сізді алаяқтық схемаға тартуға әрекет жасалды деп күмәндансаңыз, құқық қорғау органдарына жүгінген жөн.

Сондай-ақ хат алмасуларды, телефон нөмірлерін, жұмыс туралы хабарландыруды, аударымдар жөніндегі мәліметтерді және «жұмыс берушінің» байланыс деректерін сақтап қойған дұрыс. Бұл ақпарат жағдайдың мән-жайын анықтауға көмектесуі мүмкін.

Қосымша табыс табудың жолын іздеген кезде ұсыныстың шарттарына мұқият қараған жөн. Өз банк картаңызды, мобильді банкингке кіру деректерін немесе SMS-кодтарды басқа адамдарға беру – қауіпсіз жұмыс емес. «Оңай ақша» ұсынған адам алдымен өз шотыңызды пайдалануды не үшін сұрап отырғанын түсіндіруі керек.

Дереккөз: Fingramota.kz, «Жеңіл ақшаның құны: кәдімгі қосымша жұмыс адамды дропперге қалай айналдыра алады»