Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» Жолдауында агроөнеркәсіп кешенін дамытуға айрықша көңіл бөлінді. Ауыл шаруашылығы саласы азық-түлік қауіпсіздігін, халықты жұмыспен қамтуды және еліміздің экспорттық әлеуетін нығайтуды қамтамасыз ететін экономиканың негізгі секторларының бірі ретінде қарастырылады. Үкімет Мемлекет басшысының 2024 жылғы Жолдауында айтылған тапсырмаларын орындау аясында ауыл шаруашылығында технологиялық жаңғыртуды, қайта өңдеуді тереңдетуді және халықаралық ынтымақтастықты кеңейту саясатын жүйелі түрде жүзеге асырып келеді.

Мемлекет басшысының Жолдауы және өзге де тапсырмаларында қойылған міндеттердің орындалу барысы туралы толық ақпаратты Primeminister.kz сайтында жарияланған шолудан оқыңыздар.

Тұрақты өсімнен жаңғыртуға: агроөнеркәсіп кешені қалай дамып келеді

Агроөнеркәсіп кешені тұрақты даму қарқынын көрсетіп отыр. Бұл мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін және Президент тапсырмаларын жүзеге асыруда Үкіметтің жүйелі жұмысын айғақтайды. 2025 жылғы қаңтар–шілде аралығында ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 3,7%-ға өсіп, 2,4 трлн теңгеге жетті. Өсім мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығындағы өндіріс көлемінің артуы есебінен қамтамасыз етілді.

Қайта өңдеу саласы озық даму қарқынын көрсетіп отыр: азық-түлік өнімдерінің өндірісі 9,2%-ға өсіп, 2,13 трлн теңгені құрады, сусындар өндірісі 6,8%-ға (692,4 млрд теңге) артты. Өсімдік майының өндірісі (+24%), сары май (+10,4%), шұжық өнімдері (+9%), ұн өндірісі (+6,6%) өсті.

Ауыл шаруашылығының негізгі капиталына салынған инвестициялар 442,7 млрд теңгеге (+26,5%) жетті, азық-түлік өнімдері өндірісіне салынған инвестициялар 104,2 млрд теңгені (+48%) құрады. Бұл ресурстар саланы жаңғыртуға және заманауи технология енгізуге бағытталды.

«Мемлекет басшысы өзінің халыққа Жолдауында тікелей субсидиялаудан қолжетімді несиелеуге көшудің және коммерциялық банктердің қаражатын тартудың маңызын атап өтті. Осының нәтижесінде 2024 жылдан бастап жылдық ставкасы 5%-дан аспайтын жеңілдетілген несие беру бағдарламасы іске қосылды. Бұл бюджет пен жеке қаражат көздерінің ресурстарын біріктіру арқылы мүмкін болды», — деп атап өтті ҚР ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров.

Мемлекеттік қолдау жүйелі түрде сақталып келеді. 2025 жылы көктемгі егіс және егін жинау жұмыстарына жеңілдетілген несие көлемі 700 млрд теңгеге дейін ұлғайды (2014 жылы – 70 млрд теңге). Алдағы жылдары бұл қаржыландыру көлемі 1 трлн теңгеге жеткізілмек. Егіс науқанына қаржыландыру 2024 жылдың қараша айынан басталды, бұл шаруаларға алдын ала дайындалуға мүмкіндік берді.

Жылдық 5% мөлшерлемемен ауыл шаруашылығы техникасын жеңілдетілген лизингке беру бағдарламасы іске қосылды. Ол жалпы құны 250 млрд теңгені құрайтын кемінде 6 мың дана техниканы сатып алуды қамтамасыз етеді. Бұдан бөлек, қайта өңдеушілерге айналым қаражатын қаржыландыру үшін 44 млрд теңге көлемінде жеңілдетілген несие берілді.

Негізгі тетіктермен қатар арнайы қолдау бағдарламалары да жүзеге асырылуда. «Ауыл аманаты» бағдарламасы кооперативтерге, соның ішінде өнімді қайта өңдеуге, 5 жылға дейінгі мерзімге 2,5% жеңілдетілген несие береді. «Кең дала» бағдарламасы ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер мен қайта өңдеушілерге 5% мөлшерлемемен қаржыландыру ұсынады. «Агробизнес» бағдарламасы бюджет, Ұлттық қор және жеке инвестициялар есебінен өндірісті жаңғыртуға, құрылыс жүргізуге және айналым қаражатын толықтыруға жағдай жасайды. Мұндай кешенді шаралар ауыл шаруашылығы саласындағы әр шаруашылықтың ерекшелігіне қарай ең тиімді шарттарды таңдауға мүмкіндік береді.

Мал шаруашылығы: стратегиялық сала және дамудың жаңа тетіктері

Мал шаруашылығы – елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін стратегиялық маңызды сала. Ол АӨК-тің жалпы өнімінің шамамен 40%-ын құрайды. 2025 жылдың қаңтар–шілде айларында өндіріс көлемі 3,4%-ға өсіп, 2 трлн теңгеге жуықтады. Ет өндірісі 2%-ға артты (608,8 мың тонна), сүт өндіру көлемі 6,5%-ға ұлғайды (2,25 млн тонна).

Мал мен құс саны да тұрақты көбейіп келеді: ірі қара – 8,7 млн бас (+0,3%), жылқы – 4,6 млн (+6,7%), түйе – 300 мың (+3,9%), құс – 48 млн (+6,6%). Осы ретте қой басы 3,7%-ға кемігені байқалады (21,1 млн бас).

Қазақстанның экспорттық әлеуеті нығайып келеді: 2025 жылдың алғашқы бес айында сиыр еті экспорты 2,5 есеге (12,3 мың тонна), қой еті 2,6 есеге (9,2 мың тонна) көбейді. Алғаш рет 797 тонна шошқа еті сыртқа шығарылды. Бұл нәтижелер отандық өнімнің бәсекеге қабілетті екенін және халықаралық нарықта жоғары сұранысқа ие екенін көрсетеді.

Сүт өндіру саласына айрықша көңіл бөлініп отыр. 2023–2025 жылдары жылына 300 мың тоннадан астам өнім беретін 48 сүт тауарлы фермасы салынды. Жаңа фермалардағы орташа жылдық сауым 8,2 мың литрге жетсе, алдыңғы қатарлы шаруашылықтарда бұл көрсеткіш 11 мың литрге дейін барады. Бұл деңгей Еуропаның жетекші елдеріне сай келеді. 2024 жылы 688 мың тонна сүт өндірілді (2022 ж. +32%). 2025 жылы тағы 32 кешен іске қосылып, қосымша 152 мың тонна өнім алу жоспарланған.

«Етті ірі қара мал шаруашылығында несие таза 5%-бен беріледі. Қаржыландыру көлемі 50 млрд теңге. Ал биыл өңдеу кәсіпорындарының айналым қаражатын жеңілдетілген несиелеу бағытына 44 млрд теңге бөлінді. Сонымен қатар фермерлердің кепілге қолжетімділігі мәселесін шешу үшін несие сомасының 85%-ына дейін кепілдік беру бағдарламасы жүзеге асырылуда», – деді Айдарбек Сапаров.

2025 жылғы 1 тамыздан бастап бордақылау алаңдарын жылдық мөлшерлемесі 5% жеңілдетілген несиелеу бағдарламасы енгізілді. Бұл бағдарламаға 50 млрд теңге бөлінді. Бұл бағдарлама өндірістік қуаттарды 60%-дан астам деңгейде пайдалануға және шығарылатын өнімнің кемінде жартысын ішкі нарыққа өткізуге жағдай жасайды.

Аустралиялық үлгі бойынша ет кластерлері дамып келеді. 2024 жылы 9 млрд теңгеге төрт жоба қаржыландырылса, 2025 жылға жалпы құны 21,7 млрд теңгені құрайтын он басым жоба айқындалды. Түркістан облысында түйіршіктелген жем өндіретін зауыт пен 15 мың басқа арналған бордақылау алаңы іске қосылды. Бұл жобалар «жемшөптен қайта өңдеуге дейінгі» толық тізбекті қалыптастырудың негізін қалайды.

Соңғы бес жылда құс еті бойынша импортқа тәуелділік 42%-дан 20%-ға дейін төмендеді. 2024 жылы Жамбыл, Қызылорда, Павлодар, Түркістан, Солтүстік Қазақстан және Ұлытау облыстарында жылына 15,9 мың тонна ет өндіруге қуатты алты құс фабрикасы іске қосылды. Негізгі міндет – бұл бағытта елді толықтай өз өнімімізбен қамтамасыз ету.

Осылайша, Қазақстандағы мал шаруашылығы тұрақты даму қарқынын көрсетіп отыр: ішкі өндіріс көлемі артып, экспорттық әлеуеті нығайып келеді, жаңа қолдау тетіктері енгізілуде және әлемдік деңгейдегі кластерлер құрылуда. Бұл саланы бүкіл агроөнеркәсіп кешенінің басты өсім нүктелерінің біріне айналдырады.

Өсімдік шаруашылығы: егісті әртараптандыру және жаңа өнімділік стандарттары

Қазақстандағы өсімдік шаруашылығы өндірістің тиімділігі мен тұрақтылығын арттыруға бағытталған жүйелі трансформациядан өтуде. Саланың негізгі міндеті – егіс алқаптарын әртараптандыру және су үнемдеу технологияларын енгізу. Биыл бидай алқабы 884,6 мың гектарға қысқарып, 12,3 млн гектарды құрады, ал майлы дақылдардың көлемі 1 млн гектарға ұлғайып, 4 млн гектарға жетті. Сонымен қатар қант қызылшасының егіс құрылымын оңтайландыру жұмыстары жүргізілуде.

«Мемлекет басшысы жыл сайын 150 мың гектарға дейін су үнемдейтін технологияларды енгізуді тапсырған болатын. 2024 жылдың қорытындысы бойынша бұл жоспар артығымен орындалып, 158 мың гектарды құрады. Ал биыл су үнемдейтін технологияларға қазірдің өзінде 109,8 мың гектар алқапқа енгізілді. Жалпы су үнемдейтін технологиялар қолданылатын жер көлемі 580 мың гектарға ұлғайды», — деді Айдарбек Сапаров.

2024 жылы фермерлер 25,2 млн тонна астық жинап, бұрын-соңды болмаған рекордқа қол жеткізді. Оның ішінде 18,6 млн тоннасы бидай. Орташа өнімділік гектарына 14,2 центнер. Мұндай жоғары нәтижеге енгізілген тыңайтқыш көлемінің екі есеге ұлғаюы (2023 ж. 1,3 млн тонна) айрықша ықпал етті. Биыл бұл көрсеткішті 1,9 млн тоннаға жеткізу жоспарланған.

Тұқым шаруашылығына және материалдық-техникалық базаны жаңартуға айрықша назар аударылып отыр. 2025 жылы элиталық тұқымдардың үлесін жалпы егіс көлемінің 10,5%-ына дейін жеткізу, ал ауыл шаруашылығы техникасын жаңарту деңгейін 6,5%-ға дейін арттыру жоспарлануда. Тек 2023 жылдың өзінде ғана шаруалар 22 мың бірлік техника сатып алды, бұл алдыңғы жылғы көрсеткіштен жоғары.

Фермерлер үшін елеулі қолдау құралы болып субсидиялау шаралары қала береді. Мемлекет элиталық тұқымдар құнын 70%-ға дейін, отандық өндірістегі минералды тыңайтқыштардың құнын 60%-ға дейін өтейді, сондай-ақ пестицидтер шығынын 50%-ға және биопрепараттар шығынын 40%-ға өтемақылайды. 2025 жылы басым дақылдарды субсидиялауға 25,8 млрд теңге бөлініп, бұл фермерлерге өнімділікті арттыру үшін қосымша ресурс береді.

Жүйелі шаралар 2024–2028 жылдарға арналған Жол картасында бекітілген. Онда ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемін екі еселеу көзделген. Негізгі басымдық бидайдың монокультурасын және суармалы егіншілікті көп қажет ететін күріш пен мақта сияқты дақылдарды қысқартуға берілген. Сонымен қатар майлы, көкөніс-бақша және малазықтық дақылдардың егіс алқаптарын ұлғайту қарастырылған. Мұндай тәсіл өндірістің тиімділігін арттырып, мал шаруашылығының жем-шөп қорын нығайтуға мүмкіндік береді.

Селекция мен тұқым шаруашылығын дамытуға арналған Кешенді жоспар аясында ауыл шаруашылығы дақылдарының кемінде 109 жаңа сорты мен будандарын шығару көзделген. 2024 жылы 52,3%-ды құраған отандық селекция тұқымдарымен егілетін алқаптардың үлесін 2028 жылға қарай 78,2%-ға дейін арттыру жоспарлануда. Осы мақсатта ұсынылатын сорттардың Мемлекеттік тізілімі қалыптастырылып, ұлттық тұқымдардың генетикалық банкі құрылуда. Бұл ішкі селекция нәтижелерін бекітіп қана қоймай, сонымен қатар отандық өсімдік шаруашылығының экспорттық әлеуетін арттыруға жол ашады.

Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу – несиеден жаңғыртудың кешенді жоспарларына дейін

Ауыл шаруашылығы өнімдерін терең қайта өңдеу аграрлық саясаттың негізгі басымдықтарының бірі болып қала береді. Президенттің тапсырмасына сәйкес, агроөнеркәсіп кешеніндегі қайта өңделген өнімнің үлесі 70%-ға жеткізілуі тиіс. Осы мақсатта мемлекеттік қолдаудың кешенді шаралары іске асырылуда.

2024 жылы АӨК өнімдерін экспорттау көлемі $5,1 млрд болды, оның 52%-ы қайта өңделген өнімге тиесілі. Бұл $2,6 млрд құрайды, ал былтыр бұл көрсеткіш 43% болған, бұл отандық қайта өңдеу саласының тұрақты даму қарқыны мен бәсекеге қабілеттілігінің артып келе жатқанын дәлелдейді.

Қазақстанда қайта өңдеу саласында шамамен екі мың кәсіпорын жұмыс істейді, олардың ішінде сүт (18,8%), ет (18,5%), астық (17,4%) және май-шикізат (12,5%) салалары көш басында. 2024 жылы 41,5 млрд теңге көлемінде 51 инвестициялық жоба жүзеге асырылды.

2025 жылы бизнеске қолдау көрсету мақсатында қайта өңдеу кәсіпорындарын айналым қаражатын толықтыру үшін жылдық мөлшерлемесі 5%-бен жеңілдетілген несие беру жалғастырылды. Осы мақсаттарға 44 млрд теңге бөлінді. 60-тан астам өтінім мақұлданып, 26 млрд теңгеден астам қаржы бөлінді.

Қайта өңдеу кәсіпорындарын салу немесе жаңғыртуға инвестициялық субсидиялау жұмыс істейді. Бұл мақсатта шығынның 15–50%-ын өтеу қарастырылған. Қант саласында өтемақының көлемі 40%-ға дейін артты, жұмыртқа өңдеуде субсидия 40%-ға дейін енгізілді, ал сүт саласында құрғақ сүт пен сарысу жабдықтарына шығынның 25%-ына дейін өтемақы қарастырылған.

Кәсіпорындарды шикізатпен қамтамасыз етуге айрықша көңіл бөлінуде. Осы мақсатта тұрақты жеткізілімді қамтамасыз ететін сүт фермалары, қой шаруашылығы кәсіпорындары және қабылдау пункттері желісі құрылады. Фермерлерге қолдау қайта өңдеуге тапсырылған жұқа және жартылай жұқа жүн көлеміне субсидиялау арқылы да көрсетіледі, бұл бір жағынан өндірушілердің шығындарын азайтып, екінші жағынан қайта өңдеу кәсіпорындарының қуатын толық пайдалануына мүмкіндік береді.

Ішкі нарықты қорғау мақсатында шикізатты экспортқа шығаруға шектеулер енгізілген: майлы дақыл тұқымдарын шығаруға баж салығы қолданылып, тірі мал экспорты квоталанған, сондай-ақ тері мен жүн шығаруға шектеулер қойылған. Бұл шаралар шикізат қорын ел ішінде сақтап, оны қайта өңдеуге бағыттап, елде қосылған құн қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Ғылым және инновациялар: АӨК жаңғыртудың негізі

Президенттің тапсырмаларын орындаудағы маңызды бағыттардың бірі – аграрлық ғылымды дамыту және инновацияларды енгізу. Осы мақсатта Ұлттық аграрлық ғылыми-білім беру орталығы (ҰАТО) базасында білім, ғылым және бизнесті біріктіретін вертикалды интеграцияланған агротехнологиялық хаб құрылуда. Қазіргі таңда оның құрамына 33 ұйым – университеттер, ғылыми-зерттеу институттары және тәжірибелік шаруашылықтар кіреді.

Ғылыми салаға қаржылық қолдау жүйелі сипатқа ие: 2025 жылы ҰАТО-ны негізгі қаржыландыру көлемі 2,6 млрд теңгеге артты, ал 2024–2026 жылдары бағдарламалық-мақсатты қаржыландыруға жыл сайын 9,6 млрд теңге бағытталады. Бұл ауыл шаруашылығы кешенінің барлық негізгі бағыттарын – мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығынан бастап қайта өңдеу, ветеринария және органикалық егіншілікке дейін қамтитын ұзақ мерзімді ғылыми-техникалық бағдарламаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Заманауи зерттеу зертханаларын құруға және халықаралық ынтымақтастыққа айрықша көңіл бөлінуде. 2024 жылдан бастап Қазақстанда Қытаймен бірлескен биологиялық қауіпсіздік зертханасы және дән сапасын анықтайтын зертхана жұмыс істей бастады. 2025 жылғы маусымда органикалық өнімдерді сертификаттау орталығы және халықаралық санитарлық және ветеринарлық стандарттарға сәйкес тамақ қауіпсіздігі зертханасы ашылды. Бұл орталықтар пестицид қалдықтары, микотоксиндер, ауыр металдар және антибиотиктерді талдауға мүмкіндік беріп қана қоймай, «жасыл» өндіріс стандарттарын енгізуге жол ашады.

2024 жылы Ақтөбе облысында Жылқы шаруашылығы және жем­өндіру институтының құрылуы маңызды оқиға болды. Оның қызметі – жылқы тұқымдарын жетілдіру және отандық жем базасын дамытуға бағытталған.

Маңызды ғылыми жобалар қатарына ауыл шаруашылығы өнімдерін генетикалық паспорттау, климатқа бейімделген егіншілік және сенсорлар, дрондар мен AI-мониторинг жүйелерін қолданатын «ақылды фермалардың» цифрлық модельдері кіреді. Қытай, Нидерланды, АҚШ, Франция, Ұлыбритания және басқа елдердің ғылыми орталықтарымен халықаралық ғылыми ынтымақтастық жүргізілуде.

2027–2029 жылдарға «Agri Export» (өнімдерді генетикалық сәйкестендіру, органикалық өнім өндірісі, климатқа төзімді технологиялар) және «Agri Future» (AgriTech-инкубатор, «АӨК-тің 100 жас ғалымы» бағдарламасы, фермерлерді VR/AR арқылы оқыту, жаңа буын цифрлық фермалар) бағдарламалары әзірленген. Бұл бастамалар Қазақстанның АӨК-ін ғаламдық ғылыми желілерге интеграциялауға негіздеп, саланы технологиялық серпінге шығаруға жағдай жасайды.

Осылайша, аграрлық ғылым ауыл шаруашылығын жаңғыртудың басты құрамдас бөлігіне айналып, оның бәсекеге қабілеттілігін, инновациялық сипатын және ұзақ мерзімді тұрақты дамуын қамтамасыз етеді.

«Аталған нәтижелер – аграрлық секторды қажетті ресурстармен қамтамасыз ету бойынша атқарылған жұмыстың тікелей нәтижесі. Ауыл шаруашылығы министрлігі қолдау шараларын жетілдіруді, саясаттың ашықтығы мен нәтижелілігін қамтамасыз етуді және ең бастысы, ауыл тұрғындары мен аграрлар үшін мүмкіндіктерді кеңейтуді жалғастырады», — деп атап өтті Айдарбек Сапаров.

Үкіметтің агроөнеркәсіп кешенінде жүргізіп отырған шаралары Президенттің Жолдауын іске асыруда жүйелі тәсіл қолданылып отырғанын көрсетеді. Сала негізгі бағыттар бойынша – мал шаруашылығы мен өсімдік шаруашылығынан бастап терең қайта өңдеу мен ғылыми зерттеулерге дейін тұрақты дамып отыр. Инвестициялық тартымдылық қамтамасыз етіліп, импортты алмастыру мен экспортты көбейтуге қажетті негіз жасалды.

АӨК #Президенттің тапсырмасы #Экономика

В рамках исполнения поручений Главы государства Касым-Жомарта Токаева, озвученных в Послании народу «Справедливый Казахстан: закон и порядок, экономический рост и общественный оптимизм», проводится системная работа, направленная на качественную трансформацию социальной сферы и рынка труда.

Основное внимание Правительства сфокусировано на практической реализации основных принципов Послания. В рамках обеспечения социальной справедливости осуществляется переход к проактивной и адресной модели государственной поддержки, формируется инклюзивная среда с равными возможностями для всех граждан. В целях содействия экономическому росту реализуется комплекс мер по стимулированию продуктивной занятости, поддержке предпринимательских инициатив и созданию качественных рабочих мест. Обеспечение принципа «Закон и порядок» находит отражение в усилении защиты трудовых прав граждан, обеспечении безопасных условий труда и развитии конструктивного социального партнерства.

Подробнее о ходе реализации задач, поставленных в Послании и иных поручений Главы Государства, читайте в обзоре Primeminister.kz.

Трансформация социальной поддержки: адресность, проактивность и цифровизация

Государство своевременно и в полном объеме выполняет свои социальные обязательства, ежегодно охватывая выплатами порядка 4,5 млн человек. За 7 месяцев текущего года из запланированных 6 трлн тенге выплачено 3,4 трлн. В том числе:

пенсии для 2,5 млн пенсионеров на сумму 2,5 трлн тенге;
пособия по инвалидности для 542 тыс. граждан и по потере кормильца для 195 тыс. семей на общую сумму 382 млрд тенге;
выплаты для более 613 тыс. многодетных семей и 243 тыс. награжденных матерей на 354,5 млрд тенге;
пособия на рождение и по уходу за ребенком для свыше 200 тыс. семей на 61,8 млрд тенге;
прочие выплаты на 102 млрд тенге.
По поручению Главы государства усилена адресность социальной поддержки. Ключевым изменением стал переход от категориального принципа к критериям реальной нуждаемости. Для этого разработана скоринговая модель, которая позволяет объективно оценивать благосостояние каждой семьи. Новые подходы уже тестируются в Шымкенте и Карагандинской области.

«Мы не сокращаем социальные обязательства государства, изменения не коснутся государственных гарантий, таких как пенсии, пособия по инвалидности, потери кормильца и другие выплаты из республиканского бюджета. Мы усиливаем адресность и прозрачность социальной поддержки, предоставляемой на местном уровне», — пояснила министр труда и социальной защиты населения Светлана Жакупова.

При назначении Адресной социальной помощи (АСП) теперь применяется показатель медианного дохода, а также учитываются не только доходы, но и расходы семьи. АСП получают 48 тыс. нуждающихся семей, которым за семь месяцев выплачено 18,6 млрд тенге. Для трудоспособных граждан помощь оказывается на условиях социального контракта: в этом году 8,3 тыс. получателей были трудоустроены для повышения дохода своих семей.

Технологической основой для адресной и проактивной помощи служит «Единая цифровая платформа и Карта семьи». Ее предназначение – создать единое «цифровое окно» для всех видов социальной помощи, чтобы исключить бюрократию и человеческий фактор. Платформа анализирует данные из различных государственных систем и самостоятельно определяет, какая семья нуждается в поддержке.

В систему уже интегрирована деятельность 128 Центров поддержки семьи, а к работе подключены более 32 тыс. специалистов мобильных групп из сфер образования, здравоохранения, социальной защиты, полиции и службы пробации. Благодаря этой цифровой экосистеме 4 тыс. семей, находящихся в трудной жизненной ситуации, уже получают полный комплекс поддержки.

Формирование инклюзивной среды: доступность, качество и равные возможности
Работа по формированию инклюзивной среды является одним из ключевых приоритетов социальной политики, направленным на практическую реализацию принципов Справедливого Казахстана, обозначенных Главой государства в Послании. В этих целях реализуется Концепция инклюзивной политики до 2030 года, нацеленная на полноценную интеграцию лиц с инвалидностью в жизнь общества.

Ключевым инструментом является «Портал социальных услуг», который функционирует как маркетплейс, предоставляя лицам с инвалидностью право самостоятельного выбора средств и услуг реабилитации. Через портал предоставлено порядка 345 тыс. технических средств реабилитации (ТСР), что покрывает 72,5% от общей потребности. Портал полностью модернизирован: создана версия для слабовидящих, обеспечена возможность просмотра данных о доступности санаториев, реализована онлайн-запись в отделы медико-социальной экспертизы (МСЭ), а в ближайшее время появится функция выбора поставщика услуг инватакси, которыми в текущем году уже воспользовались 18,6 тыс. граждан. Меняется и механизм обеспечения ТСР: они будут передаваться во временное и безвозмездное пользование, а их состояние будут определять службы социально-технической экспертизы. Для объективности расчетов гарантированной суммы возмещения стоимости средств теперь учитываются сведения с электронных маркетплейсов и Портала. Также расширены категории индивидуальных помощников: теперь в их число входят супруг либо супруга пожилого возраста, при этом введено условие по их проживанию в одном населенном пункте с подопечным для обеспечения оперативности помощи.

Параллельно для обеспечения общественного контроля за созданием безбарьерной среды действует проект «Интерактивная карта доступности». На 1 июля 2025 года на карте отмечено более 23 тыс. адаптированных объектов, что составляет 55% от общего числа. Эффективность контроля подтверждается результатами работы социальных инспекторов: в текущем году проведено 279 проверок, по итогам которых выявлено 586 нарушений, выдано 265 предписаний и наложены штрафы на 45 млн тенге.

В сфере медико-социальной экспертизы также внедрен проактивный формат работы. К ней привлечено 60 независимых врачей-экспертов, которыми рассмотрено 36,5 тыс. дел. Заочный формат установления инвалидности внедрен по более чем 30 нозологическим формам болезней. С 1 июля запущен особый механизм по установлению инвалидности по отдельным нозологиям с необратимыми изменениями организма, таким как ампутации конечностей, синдром Дауна, мукополисахаридоз — по ним проведена 31 экспертиза в автоматическом режиме.

«До конца года мы запустим пилотный проект с применением искусственного интеллекта, в основе которого лежит балльная система оценки ограничения жизнедеятельности. По всей стране будет единый стандарт, когда при одних и тех же показаниях инвалидность и утрата профессиональной трудоспособности будут устанавливаться автоматически, без участия человеческого фактора и субъективного мнения экспертов», — сообщила Светлана Жакупова.

По поручению Президента открыты четыре новых центра социальной реабилитации в Семее, Таразе, Кентау и Уральске, оснащенных современным оборудованием. Их услугами уже охвачены более 2 тыс. человек.

Поддерживаются социальные инновации: в Астане прошел финальный этап проекта ITMLab, в рамках которого 18 команд представили свои разработки для повышения качества жизни людей с инвалидностью, а шесть из них получили гранты по 1 млн тенге. Инициатива вызвала интерес у инвесторов и бизнеса, которые предложили сотрудничество перспективным стартапам.

Для повышения качества услуг на системном уровне введено лицензирование – на сегодня 572 центра получили лицензию. Это позволило отсеять недобросовестных поставщиков, решить вопрос необоснованного финансирования, а все материалы по выявленным фактам мошенничества были направлены в соответствующие органы. Всего в системе социальной защиты работают более 12 тыс. социальных работников, из которых 11 тыс. уже прошли обучение.

Стимулирование занятости и развитие рынка труда: новые рабочие места и цифровые решения

Главой государства поручено до 2029 года трудоустроить 3,3 млн граждан, на сегодня этот план выполнен на 73%. С начала года работу нашли почти 480 тыс. человек, из которых 134 тыс. были охвачены активными мерами содействия занятости. При этом с текущего года обязательным условием является заключение трудового договора и перечисление социальных платежей. Растет и число качественных рабочих мест: сегодня их в экономике 2,6 млн, а план к 2029 году – достичь 3,8 млн.

Отдельное внимание уделяется формализации платформенной занятости — это курьеры, таксисты и другие работники сферы услуг. Уже формализована деятельность 87 тыс. человек, которые за 2024-2025 гг. внесли более 2,5 млрд тенге социальных платежей, обеспечив себе защиту при наступлении социальных рисков.

Продолжается работа по поддержке уязвимых групп. В стране трудятся 119 тыс. лиц с инвалидностью, их средняя заработная плата составила 266 991 тенге. В программы занятости вовлечены 273,2 тыс. молодых людей, в результате чего почти 80 тыс. из них были трудоустроены, причем 38 тыс. получили постоянную работу.

Для развития предпринимательской инициативы выдано более 4 тыс. грантов гражданам из социально-уязвимых категорий. Большая часть средств направляется на приобретение технологического оборудования и развитие подсобного хозяйства. Вместе с тем, анализ за прошлый год показал неэффективное использование средств в 20% случаев: свыше 1,3 тыс. получателей грантов не перечисляли пенсионные взносы, а более 500 – имели крайне низкий их размер. В связи с этим был усилен контроль, ведется работа по возврату средств в бюджет. В результате принятых мер свыше 1100 получателей начали производить обязательные пенсионные отчисления.

Также были пересмотрены правила по субсидированию рабочих мест: программы «Первое рабочее место» и «Контракт поколений» объединены в «Молодежную практику», а к работодателям усилены требования по дальнейшему постоянному трудоустройству участников.

Для мониторинга создания рабочих мест действует «Инновационный навигатор проектов». В системе отслеживается 1 424 инвестпроекта с планом по созданию более 224 тыс. рабочих мест. На сегодня в активной фазе находится 918 проектов, где уже создано 33,6 тыс. рабочих мест.

Вся работа по содействию занятости поддерживается развитой цифровой экосистемой. На платформе Enbek.kz ИИ-помощник обработал более 50 тыс. вакансий, а на платформе Skills Enbek, где искусственный интеллект помогает подобрать курсы, прошли обучение свыше 678 тыс. человек.

Обеспечение трудовых прав и безопасности на производстве: превентивный контроль и социальный диалог

Защита трудовых прав граждан обеспечивается через постоянный государственный контроль. За отчетный период Государственной инспекцией труда проведено 3 514 проверок, в ходе которых выявлено 4 132 нарушения и выдано 2 287 предписаний для их устранения. В результате наложены штрафы на сумму более 277 млн тенге, обеспечена выплата 1,1 млрд тенге задолженности по заработной плате перед 3,4 тыс. работниками. Всего за этот период были защищены права 28,4 тыс. работников.

Статистика производственного травматизма демонстрирует устойчивую положительную динамику. За 7 месяцев 2025 года число пострадавших на производстве сократилось на 11% (719 человек), а число погибших – на 14,7%(93 человека) по сравнению с аналогичным периодом 2024 года.

Одним из инструментов превентивного контроля является проект «Карта трудовых рисков», который охватывает мониторингом 94,8 тыс. предприятий. По каждому проблемному предприятию составляется график с точечными мероприятиями, благодаря чему количество предприятий в «красной зоне» с начала года снизилось на 8,9% (с 1 715 до 1 562).

Кроме того, проведена работа по оптимизации числа организаций, оказывающих услуги по оценке профессиональных рисков. Из реестра были исключены компании, у которых отсутствовало необходимое оборудование и квалифицированные специалисты, в результате их число сократилось со 162 до 66.

Продолжает развитие и многоуровневая система социального партнерства. В стране действует Генеральное соглашение, 17 отраслевых и 200 региональных соглашений, а также более 169 тыс. коллективных договоров.

Совершенствуется и трудовое законодательство. В Мажилис Парламента внесен законопроект по ратификации Конвенции МОТ о минимальной заработной плате. Также предлагаются новые нормы: обязательное создание производственных советов по безопасности труда в ключевых отраслях, закрепление правового статуса технических инспекторов, расширение оснований для проведения внеплановых проверок и установление обязательств в части декларирования трудовых отношений.

Для повышения эффективности оплаты труда разработана Система нормирования трудовых ресурсов в сельском хозяйстве. Ее применение будет способствовать развитию сельских территорий, привлечению молодежи и снижению оттока населения. Также создана Единая система нормирования труда для организаций госсектора.

Регулирование миграционных процессов и региональное развитие
В рамках содействия добровольному переселению из трудоизбыточных в трудодефицитные регионы страны внедрены новые меры государственной поддержки. Ключевым инструментом этой политики стал «Сертификат экономической мобильности», представляющий собой финансовую помощь в размере порядка 4,5 млн тенге для приобретения жилья. За последние три года данной мерой поддержки воспользовались более половины из 6 тыс. семей, переселившихся в трудодефицитные регионы.

В принимающих регионах также действует система индивидуального мобильного сопровождения, услугами которой в этом году воспользовались более 6 тыс. человек. Для переселенцев предусмотрены и другие важные льготы: право на получение во внеконкурсном порядке земельных участков сельхозназначения сроком до 5 лет и запрет на взыскание средств со счетов, открытых для зачисления материальной помощи. Для удобства граждан подать заявку на нее теперь можно в электронном формате.

Одновременно продолжается работа по поддержке соотечественников: с момента реализации нового механизма статус кандаса получили 13 тыс. этнических казахов.

Данные меры по стимулированию внутренней миграции дополняются последовательной политикой по защите внутреннего рынка труда. За последние пять лет квота на привлечение иностранной рабочей силы была снижена с 25 тыс. до 17 тыс. человек.

Поручение Президента #Соцзащита #Цифровизация

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауында берген тапсырмаларын орындау аясында әлеуметтік сала мен еңбек нарығын сапалы трансформациялауға бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізілуде.

Үкіметтің басты назары Жолдаудың негізгі қағидаттарын іс жүзіне асыруға бағытталған. Әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету шеңберінде мемлекеттік қолдаудың проактивті және атаулы моделіне көшу жүзеге асырылып жатыр, барлық азаматтар үшін тең мүмкіндіктері бар инклюзивті орта қалыптастырылуда. Экономикалық өсуге жәрдемдесу мақсатында нәтижелі жұмыспен қамтуды ынталандыру, кәсіпкерлік бастамаларды қолдау және сапалы жұмыс орындарын құру жөніндегі шаралар кешені жүзеге асырылуда. «Заң мен тәртіп» қағидатын қамтамасыз ету азаматтардың еңбек құқықтарын қорғауды күшейтуде, қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуде және сындарлы әлеуметтік әріптестікті дамытуда көрініс табады.

Мемлекет басшысының Жолдауында және өзге де тапсырмаларында қойылған міндеттерді жүзеге асыру барысы туралы толығырақ Primeminister.kz сайтындағы шолудан оқыңыз.

Әлеуметтік қолдаудың трансформациясы: атаулы бағыт, проактивтілік және цифрландыру

Мемлекет жыл сайын шамамен 4,5 млн адамды төлемдермен қамти отырып, өзінің әлеуметтік міндеттемелерін уақтылы және толық көлемде орындап отыр. Биылғы 7 айда жоспарланған 6 трлн теңгенің 3,4 трлн теңгесі төленді. Оның ішінде:

2,5 млн зейнеткердің 2,5 трлн теңге сомасында зейнетақысы;

жалпы сомасы 382 млрд теңге болатын 542 мың азаматқа арналған мүгедектігі жөніндегі және 195 мың отбасыға арналған асыраушысын жоғалтқанына байланысты жәрдемақы;

613 мыңнан астам көпбалалы отбасыға және 243 мың марапатталған аналарға арналған 354,5 млрд теңге төлемдер;

200 мыңнан астам отбасыға арналған бала тууына және бала күтіміне қатысты берілетін 61,8 млрд теңге жәрдемақы;

102 млрд теңге көлемінде өзгедей де төлемдер.

Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша әлеуметтік қолдаудың атаулы бағыты күшейтілді. Негізгі өзгеріс санаттарға бөлу қағидатынан нақты қажеттілік критерийлеріне көшу туралы болды. Ол үшін әр отбасының әл-ауқатын объективті бағалауға мүмкіндік беретін скорингтік модель жасалды. Жаңа тәсілдер ендігісі Шымкент пен Қарағанды облысында сынақтан өткізілуде.

«Біз мемлекеттің әлеуметтік міндеттемелерін қысқартпаймыз. Аталған өзгерістер зейнетақыға, мүгедектік бойынша, асыраушысынан айырылу бойынша жәрдемақыға және республикалық бюджеттен төленетін басқа да төлемдер сияқты мемлекеттік кепілдіктерге еш әсер етпейді. Біз жергілікті деңгейде көрсетілетін әлеуметтік қолдаудың атаулылығы мен ашықтығын күшейтеміз», — деп түсіндірді еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова.

Атаулы әлеуметтік көмекті (АӘК) тағайындау кезінде енді медианалық табыс көрсеткіші қолданылады, сондай-ақ отбасының кірістері ғана емес, шығыстары да ескеріледі. АӘК-ке осы жеті айда 18,6 млрд теңге төленген, оны 48 мың мұқтаж отбасы алды. Еңбекке қабілетті азаматтар үшін көмек әлеуметтік келісімшарт талаптарында көрсетіледі: биыл оны алушы 8,3 мың адам отбасылық табысын арттыру үшін жұмысқа орналастырылды.

Атаулы және белсенді көмектің технологиялық негізі – «Бірыңғай цифрлық платформа және Отбасы картасы». Оның мақсаты – бюрократия мен адами факторды болдырмау үшін әлеуметтік көмектің барлық түрлеріне арналған бірыңғай «сандық терезе» құру. Платформа әртүрлі мемлекеттік жүйелердегі деректерді талдайды және қай отбасының қолдауға мұқтаж екенін өз бетінше анықтайды.

Жүйеге бүгінде 128 Отбасын қолдау орталығының қызметі кіріктірілген, ал жұмысқа білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау, полиция және пробация қызметі салаларынан 32 мыңнан астам мобильді топ мамандары жұмылдырылған. Осы цифрлық экожүйенің арқасында өмірлік қиын жағдайға тап болған 4 мың отбасы қазірдің өзінде толық кешенді қолдауға ие болып отыр.

Инклюзивті орта қалыптастыру: қолжетімділік, сапа және тең мүмкіндіктер

Инклюзивті ортаны қалыптастыру жөніндегі жұмыс – Мемлекет басшысының Жолдауда белгілеген Әділ Қазақстан қағидатын іс жүзінде асыруға бағытталған әлеуметтік саясаттың негізгі басымдықтарының бірі. Осы мақсатта мүгедектігі бар адамдарды қоғам өміріне толыққанды интеграциялауға бағытталған 2030 жылға дейінгі инклюзивті саясат тұжырымдамасы жүзеге асырылуда.

Мұндағы негізгі құрал – «Әлеуметтік қызметтер порталы», ол маркетплейс ретінде жұмыс істеп, мүгедектігі бар адамдарға оңалту құралдары мен қызметтерін өз бетінше таңдау құқығын береді. Бүгінде портал арқылы 345 мыңға жуық техникалық оңалту құралдары (ОТҚ) ұсынылды, бұл жалпы қажеттіліктің 72,5%-ын жабады. Портал толығымен жаңғыртылды: нашар көретіндерге арналған нұсқа жасалды, санаторийлердің қолжетімділігі туралы деректерді қарауға болады, медициналық-әлеуметтік сараптама (МӘС) бөлімдеріне онлайн-тіркелуге мүмкіндік бар, ал жақын арада инватакси қызметтерін жеткізушіні таңдау функциясы пайда болмақ, оны биыл 18,6 мың азамат пайдаланып үлгерді. ОТҚ-мен қамтамасыз ету тетігі де өзгеруде: олар уақытша және тегін пайдалануға берілетін болады, ал олардың жағдайын әлеуметтік-техникалық сараптама қызметі тексеріп отырмақ. Мұндай құралдардың құнын өтеуге кепілдік берілген соманы есептеу кезінде объективті болу үшін енді электрондық маркетплейстер мен Порталдан алынған мәліметтер ескерілетін болады. Сондай-ақ, жеке көмекшілердің санаттары кеңейтілді: енді олардың қатарына егде жастағы ерлі-зайыптылардың бірі кіреді, бұл ретте көмектің жеделдігін қамтамасыз ету үшін олардың қамқорындағы адаммен бір елді мекенде тұру шарты енгізілді.

Сонымен қатар кедергісіз орта құруға қоғамдық бақылауды қамтамасыз ету үшін «Интерактивті қолжетімділік картасы» жобасы жұмыс істейді. 2025 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша картада 23 мыңнан астам бейімделген нысан белгіленді, бұл жалпы санның 55%-ын құрайды. Бақылаудың тиімділігі әлеуметтік инспекторлар жұмысының нәтижелерімен расталады: биыл 279 тексеру жүргізіліп, нәтижесінде 586 бұзушылық анықталды, 265 ұйғарым шығарылып, 45 млн теңгеге айыппұл салынды.

Медициналық-санитариялық сараптама саласында да проактивті жұмыс форматы енгізілді. Оған 60 тәуелсіз сарапшы дәрігер тартылып, 36,5 мың іс қаралды. Аурудың 30-дан астам нозологиялық нысандары бойынша мүгедектікті белгілеудің сырттай форматы енгізілді, ал ампутация немесе Даун синдромы сияқты қайтымсыз өзгерістері бар жекелеген нозологиялар бойынша автоматты режимде 31 сараптама жүргізілді.

«Жыл соңына дейін біз жасанды интеллектіні қолдана отырып, өмір сүру жағдайының шектелуін бағалайтын балдық жүйеге негізделген пилоттық жобаны іске қосамыз. Бүкіл ел бойынша мүгедектік пен кәсіби еңбек ету қабілетінен айырылуды бағалау бірдей көрсеткіштер болған кезде адами фактордың және сарапшылардың субъективті пікірінсіз автоматты түрде белгіленетін бірыңғай стандарт енгізіледі», — деп хабарлады Светлана Жақыпова.

Президенттің тапсырмасы бойынша Семей, Тараз, Кентау және Орал қалаларында заманауи жабдықтармен жабдықталған төрт жаңа әлеуметтік оңалту орталығы ашылды. Олардың қызметтерімен 2 мыңнан астам адам қамтылған.

Әлеуметтік инновацияларға қолдау көрсетілуде: Астанада ITMLab жобасының қорытынды кезеңі өтті, оның аясында 18 команда мүгедектігі бар жандардың өмір сүру сапасын жақсарту бойынша әзірлемелерін ұсынды, олардың алтауы 1 млн теңгеден гранттар алды. Бұл бастама инвесторлар мен бизнестің қызығушылығын тудырып, олар болашағы зор стартаптарға әріптестік жасауды ұсынды.

Қызметтер сапасын арттыру үшін жүйелі деңгейде лицензиялау енгізілді, бүгінгі таңда 572 орталық арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсетуге лицензия алды. Бұл жосықсыз жеткізушілерді шеттетіп, негізсіз қаржыландыру мәселесін шешуге мүмкіндік берді, ал алаяқтықтың анықталған фактілері бойынша барлық материалдар тиісті органдарға жіберілді. Әлеуметтік қорғау жүйесінде барлығы 12 мыңнан астам әлеуметтік қызметкер жұмыс істейді, олардың 11 мыңы оқудан өткен.

Жұмыспен қамтуды ынталандыру және еңбек нарығын дамыту: жаңа жұмыс орындары және цифрлық шешімдер

Мемлекет басшысы 2029 жылға дейін 3,3 млн азаматты жұмыспен қамтуды тапсырды, бүгінде бұл жоспар 73%-ға орындалды. Жыл басынан бері 480 мыңға жуық адам жұмыс тапса, оның 134 мыңы жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларымен қамтылды. Бұл ретте биылдан бастап еңбек шартын жасасу және әлеуметтік төлемдерді аудару міндетті шарт болмақ. Сапалы жұмыс орындарының саны да артып келеді: бүгінде экономикада олардың саны 2,6 млн-ды құрайды, ал жоспар бойынша 2029 жылға қарай 3,8 млн-ға жеткізу көзделген.

Платформалар арқылы жұмыспен қамтуды ресімдеуге ерекше көңіл бөлінуде, олар – тапсырыс жеткізушілер (курьерлер), такси жүргізушілері және басқа да қызмет көрсету саласының қызметкерлері. Қазірдің өзінде 2024-2025 жылдары әлеуметтік тәуекелдер туындаған кезде өздерін қорғауды қамтамасыз ете отырып, 2,5 млрд теңгеден астам әлеуметтік төлемдер аударған 87 адамның қызметі рәсімделді.

Халықтың осал топтарына қолдау көрсету жұмыстары жалғасуда. Елімізде мүгедектігі бар 119 мың адам еңбек етеді, олардың орташа жалақысы 266 991 теңгені құрады. Жұмыспен қамту бағдарламаларына 273,2 мың жас тартылды, нәтижесінде 80 мыңға жуығы жұмысқа орналастырылып, 38 мыңы тұрақты жұмыспен қамтамасыз етілді.

Кәсіпкерлік бастаманы дамыту үшін әлеуметтік осал санаттағы азаматтарға 4 мыңнан астам грант берілді. Қаражаттың көп бөлігі технологиялық құрал-жабдықтар алуға және қосалқы шаруашылықты дамытуға жұмсалады. Сонымен қатар өткен жылы талдау нәтижесі 20% жағдайда қаражаттың тиімсіз пайдаланылғанын көрсетті: 1,3 мыңнан астам грант алушы зейнетақы жарналарын аудармаған, ал оның 500-ден астамы тиесілі сомадан аз болған. Осыған байланысты бақылау күшейтіліп, бюджетке қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілуде. Қабылданған шаралар нәтижесінде 1100-ден астам алушы міндетті зейнетақы жарналарын аудара бастады.

Сондай-ақ жұмыс орындарын субсидиялау қағидалары қайта қаралды: «Алғашқы жұмыс орны» және «Ұрпақтар келісімшарты» бағдарламалары «Жастар практикасына» біріктірілді, жұмыс берушілерге қатысушыларды кейіннен тұрақты жұмысқа орналастыру бойынша талаптар күшейтілді.

Жұмыс орындарының ашылуын бақылау үшін «Инновациялық жобалар навигаторы» қолданылады. Жүйе 224 мыңнан астам жұмыс орнын ашу жоспарымен инвестициялық 1 424 жобаны бақылайды. Бүгінгі таңда 918 жоба белсенді кезеңде, онда 33,6 мың жұмыс орны құрылған.

Жұмыспен қамтуға жәрдемдесу жөніндегі барлық жұмысты жетілген цифрлық экожүйемен қамтамасыз етіледі. Enbek.kz платформасында ЖИ көмекші 50 мыңнан астам бос жұмыс орнын өңдеді, ал 678 мыңнан астам адам курстарды таңдауға жасанды интеллект көмектесетін Skills Enbek платформасында оқудан өтті.

Өндірістегі еңбек құқықтары мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету: профилактикалық бақылау және әлеуметтік диалог

Азаматтардың еңбек құқықтарын қорғау тұрақты мемлекеттік бақылау арқылы қамтамасыз етіледі. Есепті кезеңде мемлекеттік еңбек инспекциясы 3 514 тексеру жүргізіп, оның барысында 4 132 құқық бұзушылық анықталды және оларды жою туралы 2 287 нұсқама берілді. Нәтижесінде 277 млн теңгеден астам айыппұл салынып, 3,4 мың қызметкерге 1,1 млрд теңге жалақы берешегі төленді. Осы кезеңде барлығы 28,4 мың қызметкердің құқықтары қорғалды.

Өндірістік жарақаттар бойынша статистика тұрақты оң үрдісті көрсетіп отыр. 2025 жылдың 7 айында өндірісте жарақат алғандар саны 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 11%-ға (719 адам), ал қаза тапқандар саны 14,7%-ға(93 адам) төмендеді.

Профилактикалық бақылау құралдарының бірі – «Еңбек тәуекелдерінің цифрлық картасы», ол 94,8 мың кәсіпорынға мониторинг жүргізеді. Әрбір проблемалық кәсіпорын бойынша мақсатты іс-шаралары бар кесте құрастырылады, соның нәтижесінде «қызыл аймақтағы» кәсіпорындар саны жыл басынан бері 8,9%-ға (1 715-тен 1 562-ге дейін) азайды.

Сонымен қатар кәсіби тәуекелдерді бағалау бойынша қызмет көрсететін ұйымдар санын оңтайландыру жұмыстары жүргізілді. Қажетті құрал-жабдықтары мен білікті мамандары жоқ компаниялар тізілімнен шығарылды, нәтижесінде олардың саны 162-ден 66-ға дейін қысқарды.

Әлеуметтік әріптестіктің көпдеңгейлі жүйесі де дамуын жалғастыруда. Елімізде бас келісім, 17 салалық және 200 өңірлік келісімдер, сондай-ақ 169 мыңнан астам ұжымдық шарт қолданылады.

Еңбек заңнамасы да жетілдірілуде. Парламент Мәжілісінің қарауына ең төменгі жалақы туралы ХЕҰ конвенциясын ратификациялау туралы заң жобасы енгізілді. Сондай-ақ негізгі салаларда еңбек қауіпсіздігі жөніндегі міндетті өндірістік кеңестер құру, техникалық инспекторлардың құқықтық мәртебесін бекіту, жоспардан тыс тексерулер жүргізу негіздерін кеңейту және еңбек қатынастарын декларациялау бойынша міндеттемелер белгілеу сияқты жаңа нормалар ұсынылып отыр.

Еңбекақы төлеудің тиімділігін арттыру үшін ауыл шаруашылығындағы еңбек ресурстарын нормалау жүйесі әзірленді. Оны қолдану ауылдық елді мекендерді дамытуға, ауылға жастарды тартып, халықтың көшіп кетуін азайтуға ықпал етеді. Сондай-ақ мемлекеттік сектор ұйымдары үшін еңбекті нормалаудың бірыңғай жүйесі құрылды.

Көші-қон процестерін реттеу және өңірлік даму

Еліміздің еңбек күші басым аймақтарынан жұмыс күші тапшылығы бар өңірлерге ерікті түрде қоныс аударуды ынталандыру мақсатында мемлекеттік қолдаудың жаңа шаралары енгізілді. Аталған саясаттың негізгі құралы – «Экономикалық ұтқырлық сертификаты», оның аясында тұрғын үй сатып алуға шамамен 4,5 млн теңге көлеміндегі қаржылай көмек берілді. Бұл қолдау шарасын Соңғы үш жылда жұмыс күші тапшылығы бар өңірлерге қоныс аударған 6 мың отбасының жартысынан астамы пайдаланды.

Қабылдаушы өңірлерде де жеке мобилді қолдау жүйесі жұмыс істейді, оның қызметтерін биыл 6 мыңнан астам адам пайдаланды. Қоныс аударушылар үшін басқа да маңызды жеңілдіктер қарастырылған: конкурстан тыс тәртіпте 5 жылға дейінгі мерзімге ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін алу құқығы және материалдық көмекті есепке алу үшін ашық шоттардан қаражат өндіріп алуға тыйым салу. Азаматтарға ыңғайлы болу үшін оған енді электронды форматта өтініш беруге болады.

Бір мезгілде отандастарды қолдау бойынша жұмыс жалғасуда: жаңа тетік жүзеге асырылған сәттен бастап 13 мың этникалық қазақ «қандас» мәртебесіне ие болды.

Ішкі көші-қонды ынталандыру жөніндегі бұл шаралар ішкі еңбек нарығын қорғау жөніндегі дәйекті саясатпен толықтырылады. Соңғы бес жылда шетелдік жұмыс күшін тарту квотасы 25 мыңнан 17 мың адамға дейін қысқарды.

Президенттің тапсырмасы #Цифрландыру #Әлеуметтік қорғау

Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте РК в период с 11 июля по 12 августа т.г. провел массовый опрос населения. Объем выборочной совокупности – 8 000 респондентов. В опросе принимали участие респонденты старше 18 лет из 17 областей и городов республиканского значения Астаны, Алматы и Шымкента.

Согласно данным социологического замера, среди респондентов отмечается высокий уровень общественного доверия институту президента.

Глава государства неизменно занимает лидирующую позицию в рейтинге – Президенту Токаеву доверяют 82,4% граждан.

Больше всех Главе государства доверяет молодежь в возрасте 18-29 лет (90,3%). Следом идут возрастные группы 30-45 лет (82,4%), 46-60 лет (78,6%) и 61+ (77,8%). Сельское население чуть больше доверяет Президенту, чем городское (84,9 и 80,9% соответственно). При этом рейтинг доверия фактически на одном уровне у респондентов с различным уровнем дохода и степени занятости.

Также анализ полученных данных демонстрирует, что в наибольшей степени Главе государства доверяют работники сферы образования (89,6%) и здравоохранения (84,5%), госслужащие (87,1%), сотрудники силовых органов (96,9%), представители аграрного сектора (86,2%), науки (85,7%), культуры и искусства (85,9%).

Таким образом, результаты социологического исследования демонстрируют устойчиво высокий уровень доверия общества Главе государства, что подчеркивает эффективность проводимой государственной политики в глазах граждан.

Поддержка гражданами политического курса Президента Токаева остается на высоком уровне

ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институты ағымдағы жылдың 11 шілдесі мен 12 тамызы аралығында кең ауқымды сауалнама өткізді. Оған 17 облыс пен Астана, Алматы, Шымкент қалаларынан 18 жастан асқан 8000 адам қатысты.

Әлеуметтік зерттеу респонденттердің Президент институтына сенімінің зор екенін көрсетті: азаматтардың 82,4% Қасым-Жомарт Тоқаевқа үлкен қолдау білдіріп отыр.

Ең жоғары деңгейде қолдау көрсетіп отырғандар – 18-29 жас аралығындағы қазақстандықтар (90,3%). Одан кейінгі орындарда 30-45 жастағылар (82,4%), 46-60 жастағылар (78,6%) және 61 жастан асқандар (77,8%) тұр.

Ауыл тұрғындарының сенімі қала халқына қарағанда сәл жоғары (сәйкесінше, 84,9% және 80,9%).

Табыс деңгейі мен жұмыспен қамтылу ерекшеліктеріне қарамастан, респонденттердің сенім деңгейі бірдей дәрежеде.

Президентке ең көп қолдау білдіретіндер: білім беру саласының қызметкерлері (89,6%), денсаулық сақтау мамандары (84,5%), мемлекеттік қызметшілер (87,1%), құқық қорғау органдарының қызметкерлері (96,9%), ауыл шаруашылық саласының өкілдері (86,2%), ғылым (85,7%), мәдениет пен өнер саласының мамандары (85,9%).

Зерттеу қорытындысы ел арасында Президентке сенімнің тұрақты жоғары деңгейде екенін айқын көрсетті. Бұл өз кезегінде жүргізіліп жатқан мемлекеттік саясаттың азаматтар үшін тиімділігін дәлелдейді.

Ел арасында Президент Тоқаевтың саяси бағытын қолдау жоғары деңгейде сақталып отыр