Жыл қорытындысы: азық-түлік қауіпсіздігі және АӨК-ті дамыту, жаңа өндірістер және ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді қолдау

Ауыл шаруашылығы – экономиканың негізгі және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін салаларының бірі. Мемлекет жыл сайын АӨК-ті қолдауға қомақты қаражат бөледі, шаруалар оны субсидиялар, жеңілдетілген несиелер және қолжетімді ауыл шаруашылығы техникасы түрінде алады.

Саланы одан әрі дамыту аясында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өндіріс көлемін ұлғайту және отандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің қосылған құнын арттыру бойынша стратегиялық міндеттер қойды.

ҚР Президенті халыққа Жолдауында: «Ауыл шаруашылығы саласының әлеуеті орасан зор. Бірақ біз қолда бар мүмкіндіктерді әлі де толық пайдаланбай отырмыз. Қазақстанның айналасында өнім өткізетін өте үлкен нарықтар бар. Онда сапалы азық-түлік өнімдері тапшы. Қазақстанның стратегиялық мақсаты – Еуразия құрлығындағы басты аграрлық орталықтың біріне айналу. Осы мақсатқа қол жеткіземіз десек, ең алдымен, өнімді жоғары деңгейде өңдеуге көшуіміз қажет. Онсыз болмайды. Біз алдағы үш жыл ішінде агроөнеркәсіптегі өңделген өнім үлесін 70%-ға жеткізуіміз керек», — деген болатын.

Алға қойылған міндеттерге қол жеткізу үшін Үкімет АӨК-ті дамытудың бірқатар жаңа бағдарламасын іске асыра бастады, олар аталған бағытта жақсы серпіліс жасауға септігін тигізеді.

Primeminister.kz редакциясы ауыл шаруашылығы саласының дамуының 2023 жылғы нәтижелеріне арналған шолуды ұсынады.

Ауыл шаруашылығы

● Осы жылдың 11 айында ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 8,2 трлн теңге болды. 16,6 млн тонна дәнді дақылдар, 2,1 млн тонна майлы дақылдар және 5 млн жем-шөп дақылдары жиналды. Өткен жылдан ауысқан қорды есептегенде, жиналған өнім ішкі нарықты толық қамтамасыз етуге жеткілікті.

● Қазақстанның мал шаруашылығы саласы тұрақты өсімді көрсетіп отыр. Осы жылдың 11 айында өнім өндіру көлемі 3,3%-ға артып, 3,8 трлн теңгені құрады.

● Ірі қара мал басы 2,9%-ға (9 млн бас), ұсақ мал басы 4%-ға (23,6 млн бас), жылқы 8,3%-ға (4 млн бас), түйе 5,3%-ға (277,6 мың бас), сондай-ақ құс 9,5%-ға (54 млн бас) өсті.

● Азық-түлік өндірісінің көлемі 1,9%-ға өсіп, 2,9 трлн теңгені құрады. Атап айтқанда, сары май өндірісі 18,4%-ға (28,7 мың тонна), ірімшік пен сүзбе өндірісі 9,3%-ға (39,8 мың тонна), өңделген сүт өндірісі 3%-ға (548,1 мың тонна), шұжық өнімдерінің өндірісі 1,9%-ға (61,4 мың тонна), өсімдік майы өндірісі 1%-ға (609,4 мың тонна) ұлғайды.

● Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар арқылы АӨК саласындағы ірі өнеркәсіп жобаларын іске асыру бойынша Солтүстік Қазақстан облысының тәжірибесін басқа өңірлерге тарату мақсатында ауқымды жұмыс басталды.

Аталған мақсаттарға 100 млрд теңге бөлінді, бұл 65 тауарлы сүт фермасының құрылысын қаржыландыруға және сүт өндіру көлемін кемінде 373 мың тоннаға ұлғайтуға мүмкіндік береді. 2024 жылы бағдарламаны іске асыруға қосымша 100 млрд теңге бағыттау жоспарланып отыр.

Солтүстік Қазақстан облысында Аққайың ауданында 400 мал басына арналған жаңа сүт фермасы іске қосылды. Жобаға 1,2 млрд теңге салынды. Ферманы іске қосу «Солтүстік» ӘКК арқылы жеңілдетілген қаржыландыру бойынша пилоттық жобаның арқасында мүмкін болды.

● Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ауыл шаруашылығы кооперациясын дамыту арқылы «Ауыл аманаты» атты ауыл халқының табысын арттыру бағдарламасын ауқымды түрде іске асыру басталды. 2023 жылы бұл мақсаттарға 100 млрд теңге бөлінді. Нәтижесінде 17 мың шағын несие беру жоспарланып отыр, бұл 18 мыңға жуық жаңа жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді. Жалпы бүгінде шамамен 69,4 млрд теңге сомаға 11,3 мың шағын несие берілді.

Бүгінгі таңда жоба аясында еліміздің барлық облысында жеке қосалқы шаруашылықтарды, шаруа және фермер қожалықтарын, сондай-ақ қайта өңдеу кәсіпорындарын біріктіретін 400-ден астам ауыл шаруашылығы кооперативі құрылды.

● Пайдаланылмай жатқан және заңнама талаптарын бұза отырып берілген ауыл шаруашылығы жерлерін қайтару бойынша жұмыс жалғасуда. 2023 жылы мемлекетке 4,6 млн га, ал 2022 жылдың басынан бері 10 млн га қайтарылды. Жайылымдық жерлердің жетіспеушілігі мәселесінің өзектілігін ескере отырып, қайтарылған жерлер тиісті елді мекендерге бекіту арқылы басым тәртіппен шаруалардың пайдасына беріледі.

Абай облысының Көкпекті ауданында 1 543 га алқапта суару жүйелерінің құрылысы аяқталды, 960 га дәнді дақылдарды суаруға арналған 17 машина орнатылды. Жобаның жалпы құны 1,5 млрд теңгені құрады.

● Мемлекеттік қолдаудың арқасында салаға салынып жатқан инвестициялар көлемі артып келеді. 2023 жылдың басынан бастап отандық АӨК-те 164,5 млрд теңгеге 207 инвестициялық жоба іске қосылды.

– Қостанай облысында жылына қуаттылығы 40 тонна құрғақ саумал өндірісі іске қосылды. Жобаның жалпы құны 10 млрд теңгені құрады;

– Сонымен қатар Қостанай облысында Arbel Bakliyat түрік компаниясы тәулігіне 1 000 тоннаға дейін бұршақ дақылдары өндірісінің толық циклі жобасын іске асырды. Бірінші кезеңдегі инвестициялар көлемі 4 млрд теңгені құрайды, кейіннен 9,4 млрд теңгеге дейін ұлғайтылмақ;

– Солтүстік Қазақстан облысында 4-ші буынға жататын жаңа инновациялық жылыжай іске қосылды, онда жылына 3 мың тоннаға жуық қызанақ, қияр және салат жинау жоспарланып отыр. Жобаның құны – 7,2 млрд теңге;

– Ақмола облысында швейцариялық Buhler концернімен бірлестікте құны 2,5 млрд теңгеден асатын глютенсіз сұлы үлпегі өндірісі бойынша жоба іске асырылды. Зауыттың қуаты – сағатына 2 тонна. Кәсіпорында шикізатты қабылдау, кептіру, тазарту және сақтау аймақтары бар;

– Павлодар облысында 10 мың тонна өнімге арналған көкөніс қоймасы іске қосылды, жоба 1,8 млрд теңгеге бағаланып отыр;

Павлодар облысында биыл сыйымдылығы 65 мың тонна болатын 6 көкөніс қоймасы іске қосылды.

– Шығыс Қазақстан облысында қуаты 12 мың тонна астық қоймасының құрылысы аяқталды, жобаның құны – 1,2 млрд теңге.

– Солтүстік Қазақстан облысындағы ең ірі «Emc agro» ЖШС ет комбинаты жылына 15 мың тонна дайын өнім өндіре бастады. Жобаның жалпы сомасы – 11,5 млрд теңге.

Жалпы 11 айдың қорытындысы бойынша республиканың ауыл шаруашылығына 855 млрд теңге (өткен жылғы деңгейден 11%-ға артық), ал азық-түлік өндірісіне 130 млрд теңге (өсім – 9,5%) тартылды.

● Агроөнеркәсіп кешенін субсидиялауға барлық көздерден шамамен 500 млрд теңге бөлінді.

● Субсидиялау жүйесі реформаланды. Қағидалардың барлығына Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге бағытталған ұсыныстары негізінде нақты өзгерістер енгізілді.

● Субсидиялаудың бірыңғай мемлекеттік ақпараттық жүйесі енгізілді – ол фермерлер үшін тегін және барлық мемлекеттік деректер базасымен интеграцияланған. Оның аясында шағын және орта шаруашылықтардың субсидияларға қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін «күту парақтары» енгізілді.

● Алғаш рет субсидиялаудың жалпы қағидаларына фермерлер жылыжайларына маусымаралық кезеңде жабық топырақта көкөніс өсіруге жұмсалатын электр энергиясы, газ және көмір шығындарын субсидиялауға мүмкіндік беретін норма енгізілді. Желтоқсан айының соңында Түркістан облысында фермерлер жылыжайларына субсидия беріле бастады.

2023 жылы Түркістан облысында қарқынды бау-бақша алқаптары 5 405 га-ға дейін ұлғайды. Жаңа технологияларды енгізудің арқасында өнімділік бес есеге – 60-70 центнерден 300-350-ге дейін өсті.

● Тұрақтандыру қорларында көкөніс қорларын қалыптастыру, өндірушілермен меморандумдарға қол қою және мемлекеттік қолдау шараларының арқасында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік өнімдері бағасының өсуі тұрақтандырылды. 11 айдың қорытындысы бойынша азық-түлік инфляциясының деңгейі 7,5%-ды құрады.

● «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ желісі бойынша АӨК нысандарына несие беруге 461,6 млрд теңге, оның ішінде «Аграрлық несие корпорация» АҚ арқылы 318,6 млрд теңге және «ҚазАгроҚаржы» АҚ арқылы 143 млрд теңге бағытталды.

Шемонаиха ауданындағы «Рулиха» шаруа қожалығы «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ несиесінің арқасында жақсы сүт беретін голштин тұқымынан 600 сиыр сатып алды. Әр сиыр тәулігіне майлылығы 4,5% 30 литрден астам сүт береді.

«Аграрлық несие корпорациясы» АҚ қаражаты есебінен Қостанай облысында сыйымдылығы 6 мың тонна көкөніс қоймасы іске қосылды. Қоймалар заманауи салқындату және желдету қондырғыларымен жабдықталған.

● Биылғы ауа райының қолайсыздығын ескере отырып, Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Үкімет отандық фермерлерге қосымша қолдау көрсету жөнінде бірқатар шараларды қабылдады:

– Үкімет Жамбыл облысындағы құрғақшылықтан зардап шеккен фермерлерге келтірілген залалды өтеуге 3,7 млрд теңгеден астам қаражат бөлді.

– Бидайды кептіру үшін 62,5 мың тонна көлемінде жеңілдікпен дизель отыны бөлініп, оның литрі 250 теңгеге берілді, бұл нарықтан 15%-ға төмен;

– «Бәйтерек» холдингінің қаржы институттары тауар өндірушілерге қатысты айыппұл санкцияларын қолданбай, несиелер мен қарыздарды ұзартуды жүзеге асыруда;

– фермерлер үшін нарықтық деңгейде 3-санаттағы бидай үшін 120 мың теңге және 4-санаттағы бидай үшін 105 мың теңге мөлшерінде баға белгіленді;

– Үкімет резервінен 31,3 млрд теңге бөлінді, олар 350 мың тонна бидайды тікелей сатып алуға жұмсалмақ;

– 400 мың тоннаға жуық көлемде жұмсақ бидайдың тұқым қоры қалыптасады.

Осылайша, 2023 жылы ауыл шаруашылығы саласын дамытуға және қолдауға мемлекет шамамен 1,2 трлн теңге қаражат бөлді. Жалпы қабылданған шаралар фермерлердің қаржылық жағдайын жақсартады және оларға 2024 жылғы егіс науқанына уақытылы дайындалуға мүмкіндік береді.#Ауыл шаруашылығы #АӨК #Президенттің тапсырмасы #Өңірлер

Итоги года: продовольственная безопасность и развитие АПК, новые производства и поддержка сельхозтоваропроизводителей

Сельское хозяйство является одной из ключевых отраслей экономики и основой обеспечения продовольственной безопасности. На поддержку АПК государство ежегодно направляет значительные средства, которые аграрии получают в виде субсидий, льготных кредитов и доступной сельхозтехники.

В рамках дальнейшего развития отрасли Главой государства Касым-Жомартом Токаевым поставлены стратегические задачи по увеличению объемов производства и повышению добавленной стоимости отечественной сельхозпродукции.

«Потенциал отечественной сельскохозяйственной отрасли колоссален, однако мы до сих пор не можем раскрыть его в полной мере. Вокруг Казахстана огромные рынки сбыта, которые нуждаются в качественных продуктах питания. Стратегическая цель нашей страны – стать одним из ведущих аграрных центров Евразийского континента. Это невозможно без поэтапного перехода от первичного производства к выпуску продукции более высоких переделов. Задача – в течение трех лет увеличить долю переработанной продукции в АПК до 70%», — обозначил Президент РК в Послании народу страны.

Для достижения поставленных задач Правительство РК начало реализацию ряда новых программ развития АПК, которые призваны создать условия для качественного рывка в данном направлении.

Редакция Primeminister.kz представляет обзорный материал, посвященный результатам развития отрасли сельского хозяйства за 2023 год.

Сельское хозяйство

•  За 11 месяцев т.г. объем валовой продукции сельского хозяйства составил 8,2 трлн тенге. Собрано 16,6 млн тонн зерновых, 2,1 млн тонн масличных и 5 млн кормовых культур. Собранного урожая с учетом переходящих остатков прошлого года достаточно для полного обеспечения внутреннего рынка.
• Отрасль животноводства РК показывает стабильный рост. Объем производства продукции за 11 месяцев текущего года увеличился на 3,3% и составил 3,8 трлн тенге.
• Выросла численность поголовья КРС на 2,9% (9 млн голов), овец и коз – на 4% (23,6 млн голов), лошадей – на 8,3% (4 млн голов), верблюдов – на 5,3% (277,6 тыс. голов), а также птиц – на 9,5% (54 млн голов).
• Объем производства продуктов питания вырос на 1,9% и составил 2,9 трлн тенге. В частности, выпуск сливочного масла увеличился на 18,4% (28,7 тыс. тонн), сыра и творога – на 9,3% (39,8 тыс. тонн), обработанного молока – на 3% (548,1 тыс. тонн), колбасных изделий – на 1,9% (61,4 тыс. тонн), растительного масла – на 1% (609,4 тыс. тонн).
• Начата большая работа по тиражированию в регионах успешного опыта Северо-Казахстанской области по реализации крупных промышленных проектов в сфере АПК через социально-предпринимательские корпорации. 

На эти цели было выделено 100 млрд тенге, что позволит профинансировать строительство 65 товарно-молочных ферм и, как следствие, увеличить объемы производства молока не менее чем на 373 тыс. тонн. В 2024 году на реализацию программы планируется дополнительно направить 100 млрд тенге.

В Северо-Казахстанской области в Аккайынском районе запустили новую молочную ферму на 400 голов. В проект вложено 1,2 млрд тг. Запуск фермы стал возможным благодаря пилотному проекту по льготному финансированию через СПК «Солтүстік».

• По поручению Главы государства начата масштабная реализация Программы повышения доходов сельского населения «Ауыл аманаты» путем развития сельхозкооперации. В 2023 году на эти цели выделено 100 млрд тенге. В результате планируется выдать 17 тыс. микрокредитов, что позволит создать порядка 18 тыс. новых рабочих мест. В целом на сегодня выдано 11,3 тыс. микрокредитов на сумму порядка 69,4 млрд. тенге. 

На сегодняшний день в рамках проекта во всех областях страны создано более 400 сельхозкооперативов, объединяющих личные подсобные, крестьянские и фермерские хозяйства, а также предприятия переработки.

• Продолжается работа по возврату неиспользуемых и выданных с нарушением сельхозземель. В 2023 году государству возвращено 4,6 млн га, а всего с начала 2022 года – уже 10 млн га. Учитывая актуальность вопроса нехватки пастбищ, возвращенные земли в приоритетном порядке направляются на нужды аграриев путем их закрепления за соответствующими населенными пунктами.

В Кокпектинском районе области Абай завершено строительство оросительных систем на площади на 1543 га, установлено 17 дождевальных машин для орошения 960 га зерновых культур. Общая стоимость проекта составила 1,5 млрд тенге.

• Благодаря государственной поддержке увеличивается приток инвестиций в отрасль. С начала 2023 года в отечественном АПК запущено 207 инвестиционных проектов на 164,5 млрд тенге.

– В Костанайской области заработало производство сухого кобыльего молока мощностью 40 тонн продукции в год. Общая стоимость проекта составила 10 млрд тенге.

– Также в Костанайской области турецкая компания Arbel Bakliyat реализовала проект по переработке бобовых культур полного цикла производительностью до 1 000 тонн в сутки. Объем инвестиций на первом этапе составляет 4 млрд тенге с последующим увеличением до 9,4 млрд тенге.

– В Северо-Казахстанской области запущена новая инновационная теплица 4-го поколения, где планируется собирать порядка 3 тыс. тонн томатов, огурцов и салата в год. Стоимость проекта – 7,2 млрд тенге.

– В Акмолинской области совместно со швейцарским концерном Buhler реализован проект по производству овсяных безглютеновых хлопьев стоимостью более 2,5 млрд тенге. Мощность фабрики составляет 2 тонны продукции в час. Предприятие включает зоны приема, сушки, очистки и хранения сырья.

– В Павлодарской области запущено овощехранилище на 10 000 тонн продукции, проект оценивается в 1,8 млрд тенге.

В Павлодарской области в этом году запущено 6 овощехранилищ емкостью 65 тыс. тонн

– В Восточно-Казахстанской области завершилось строительство зернохранилища на 12 тыс. тонн, стоимость проекта – 1,2 млрд тенге.

– В Северо-Казахстанской области вышел на мощность – 15 000 тонн готовой продукции в год – крупнейший мясокомбинат региона ТОО «Emc agro». Общая сумма проекта – 11,5 млрд тенге. 

В целом по итогам 11 месяцев в сельское хозяйство республики привлечено 855 млрд тенге (на 11% больше уровня прошлого года), а в производство продуктов питания – 130 млрд тенге (рост на 9,5%).

• На субсидирование агропромышленного комплекса из всех источников выделено порядка 500 млрд тенге.
• Проведено реформирование системы субсидирования. Во все правила внесены точечные изменения на основе рекомендаций Антикоррупционной службы, направленные на снижение коррупционных рисков.
• Введена Единая государственная информационная система субсидирования – бесплатная для фермеров и интегрированная со всеми госбазами данных. В рамках нее также внедрены «листы ожидания» для обеспечения доступа мелких и средних хозяйств к субсидиям.
• Впервые в общие правила субсидирования внесена норма, позволяющая фермерским теплицам претендовать на субсидирование расходов на электроэнергию, газ и уголь при выращивании овощей в закрытом грунте в период межсезонья. В конце декабря в Туркестанской области начались выплаты субсидий фермерским теплицам.

В 2023 году в Туркестанской области площади интенсивного садоводства увеличили до 5405 га. Благодаря внедрению новых технологий производительность увеличилась в пять раз – с 60-70 центнеров до 300-350.

• Благодаря формированию запасов овощей в стабфондах, подписанию меморандумов с производителями и мерам господдержки удалось стабилизировать рост цен на социально значимые продукты питания. По итогам 11 месяцев уровень продуктовой инфляции составил 7,5%.
• По линии АО «НУХ «Байтерек» на кредитование субъектов АПК направлено 461,6 млрд. тенге, в том числе через АО «Аграрная кредитная корпорация» 318,6 млрд. тенге и 143 млрд. тенге через АО «КазАгроФинанс».

В КХ «Рулиха» в Шемонаихинском районе благодаря кредиту от АО «Аграрная кредитная корпорация» приобрели 600 нетелей голштинской породы, известной своими высокими надоями. Каждая корова в сутки дает больше 30 литров молока жирностью 4,5%.

За счет средств АО «Аграрная кредитная корпорация» в Костанайской области запущено овощехранилище вместимостью 6000 тонн. Склады оборудованы современными установками охлаждения и вентиляции.

• Учитывая сложные погодные условия в текущем году, по поручению Главы государства Правительством принят ряд мер по оказанию дополнительной поддержки отечественных фермеров:

– из резерва Правительства выделено более 3,7 млрд тенге на возмещение ущерба фермерам, чьи угодья пострадали от засухи в Жамбылской области;

– выделено льготное дизельное топливо для сушки зерна в объеме 62,5 тыс. тонн по цене 250 тенге за литр, что на 15% ниже рынка;

– осуществляется пролонгация кредитов и займов финансовыми институтами холдинга «Байтерек» без применения штрафных санкций в отношении товаропроизводителей;

– установлены справедливые закупочные цены для фермеров на уровне рыночных в размере 120 тыс. тенге за пшеницу 3 класса и 105 тыс. тенге за пшеницу 4 класса;

– из резерва Правительства выделены 31,3 млрд тенге, которые пойдут на прямой закуп 350 тыс. тонн пшеницы;

– формируется семенной фонд в объеме порядка 400 тыс. тонн мягкой пшеницы.

Таким образом, на развитие и поддержку отрасли сельского хозяйства в 2023 году государством было направлено порядка 1,2 трлн тенге. В целом принятые меры улучшат финансовое состояние аграриев и позволят им своевременно подготовиться к посевной кампании 2024 года.#АПК #Поручение Президента #Регионы #Сельское хозяйство