Алтын Астық

Қазақстан Республикасы Адам құқықтарын сақтау саласындағы негізгі халықаралық-құқықтық шарттық тетіктердің қатысушысы бола отырып, азаптау мен зорлық-зомбылыққа мүлдем төзбеушілік саясатын берік ұстанады.

Соңғы жылдары Қазақстан азаптауды жою және адам құқықтарын қорғаудың тиімді жүйесін құру жөнінде елеулі қадамдар жасады. 

Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша басталған ауқымды реформалардың арқасында азаптауға қарсы күрес жүйесі түбегейлі өзгерістерге ұшырап, барынша ашық әрі тиімді бола түсті. 

Алдын алудың маңызды құралдарының бірі «Омбудсмен+» моделі бойынша он жылдан астам табысты жұмыс істеп келе жатқан «Ұлттық алдын алу тетігі (ҰАТ)» болды. 

ҰАТ-ның қатысу тиімділігі БҰҰ-ның халықаралық құқықтық актілерінде көрсетілген ең үздік халықаралық стандарттарды ескере отырып, нақты заңнамалық және практикалық шаралармен қамтамасыз етіледі (БҰҰ азаптауға қарсы конвенциясы, БҰҰ-ның тұтқындармен қарым-қатынасқа қатысты ең төменгі стандартты ережелері (Нельсон Мандела ережелері), БҰҰ-ның сотталған әйелдермен қарым-қатынасқа қатысты ережелері және құқық бұзушы әйелдер үшін бас бостандығынан айырумен байланысты емес жазалау шаралары (Бангкок ережелері), Пекин БҰҰ ережелері және т. б.), сондай-ақ Қазақстанның Ұлттық қылмыстық-атқару заңнамасының нормалары мен институттарына негізделеді.

Қазақстан Республикасының Президенті К-Ж. К. Тоқаевтың 2022 жылғы 16 наурыздағы «Жаңа Қазақстан: ұлттың жаңа сапасын қалыптастыруға, азаптауға және қатыгездікке «нөлдік төзімділік» атмосферасын құруға қатысты жаңару және жаңғырту жолы атты Қазақстан халқына Жолдауында белгілеген міндеттері ҰАТ жұмыс істеуінің мәнін дәл көрсетеді. 

ҰАТ шеңберінде Қазақстанда барлық жабық үлгідегі мекемелерде азаптауды жоюға бағытталған Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің үйлестіруші рөлі кезінде мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғамның өзара іс-қимылының бірегей моделі құрылды.

ҰАТ мониторингіндегі объектілер саны алты есеге жуық өсті — 600-ден 3,5 мыңға дейін, ал келушілер саны 2 есеге өсті.

20 өңірлік топтың құрамында дәрігерлерді, құқық қорғаушыларды және мемлекеттік органдардан дербес жүзеге асырылатын әлеуметтік қызметкерлерді қоса алғанда, 105 тәуелсіз маман жұмыс істейді, бұл тексерулердің объективтілігі мен бейтараптығына кепілдік береді.

ҰАТ – ның негізгі мақсаттары мен міндеттері-азаптаудың және қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын қарым-қатынас пен жазаның басқа түрлерінің алдын алу. Оның қызметіне мекемелерге тұрақты және жоспардан тыс бару, адам құқықтарының сақталуы туралы ақпарат жинау, уәкілетті органдар үшін есептер мен ұсынымдар дайындау кіреді.

2024 жылы мониторингпен 489 мандатты нысан қамтылды. Бұл ішкі істер органдарының ұйымдары – 249, ағарту – 108, халықты әлеуметтік қорғау – 79, денсаулық сақтау – 49, қорғаныс – 2 және ұлттық қауіпсіздік-2. Шығу нәтижелері бойынша мемлекеттік органдарға 3 254 ұсыным енгізілді.

Омбудсменнің өңірлік өкілдері әдістемелік және ұйымдастырушылық сипаттағы жан-жақты көмек көрсетеді. Айта кету керек, 2024 жылы ҰАТ қатысушыларының бастамасы бойынша мандатты мекемелерге 81 бірлесіп бару жүзеге асырылды. Уәкілдің өңірлік өкілдері 710 дербес сапар өткізді, мыңнан астам ұсынымдар енгізілді, 80% орындалды, 222 лауазымды тұлға тәртіптік жауапкершілікке тартылды.

ҰАТ жұмысының тиімділігін азаптауға түскен шағымдардың статистикасы да растайды. Соңғы 3 жылда біз шағымдардың 447-ден 111-ге дейін төмендегенін байқадық. 

Азаптауға шағымдардың айтарлықтай төмендеуі осындай қылмыстар үшін сотталған лауазымды адамдар санының 17-ден 47-ге дейін бірнеше есе артуы кезінде байқалады.

Бұл алдын-алу шараларын қоса алғанда, кешенді шаралар өз әсерін тигізеді деп сенуге үлкен негіз береді.

ҰАТ қатысушыларының 2024 жылы профилактикалық сапарлары білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау жүйесінің барлық мекемелеріне, ІІМ, ҚР ҚМ және т.б. тән 12 жүйелік проблемалардың тұтас кешенін анықтауға және өзектендіруге мүмкіндік берді. 

Бар проблемалар негізінен мекемелерді материалдық-техникалық қамтамасыз етудің кемшіліктеріне; материалдық-тұрмыстық, санитарлық-гигиеналық жағдайларға; алғашқы дәрігерге дейінгі және білікті медициналық көмекке уақтылы қол жеткізуді қамтамасыз етуге; денсаулық жағдайы бойынша мүмкіндіктері шектеулі адамдардың және халықтың осал топтарының басқа да өкілдерінің мұқтаждықтары мен қажеттіліктеріне байланысты проблемаларға; заң көмегінің құпиялылығын қамтамасыз етуге; заң көмегінің шағымдар мен өтініштер беру; адам құқықтарының халықаралық стандарттарының және Қазақстан Республикасының заңнамасының мазмұны туралы, ұлттық алдын алу тетігі туралы алдын ала бару объектілеріне айналған мекемелер персоналының хабардар болуы. 

ҰАТ жұмысының қорытындылары азаптауға және басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе ар-намысты қорлайтын іс-әрекеттер мен жазалау түрлеріне қарсы конвенцияға Факультативтік хаттаманың 23-бабын орындау үшін және адам құқықтары туралы халықаралық шарттарға сәйкес баяндамаларды ұсынудың келісілген нұсқаулықтарында баяндалған талаптарға сәйкес дайындалған шоғырландырылған баяндамада көрсетілген. 

Шоғырландырылған баяндама Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің ресми сайтында жарияланды:  https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman.

Адам құқықтарын қорғау және ілгерілету әлеуметтік қорғау деңгейін арттыруға, халықтың осал топтарының лайықты өмір сүру жағдайларын және құқықтарын сақтауды қамтамасыз етуге, сондай-ақ Қазақстанда әлеуметтік қызмет көрсетудің неғұрлым тиімді және ізгілікті жүйесін құруға бағытталған құқық қорғау институтының басты міндеттері болып қала береді.

Гүлнар Жәнібекова

Қазақстан Республикасындағы

Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің

Ақмола облысыбойынша өкілі

В преддверии Дня защиты детей Министерство цифрового развития, инноваций и аэрокосмической промышленности Республики Казахстан инициирует проведение республиканской акции «Кибер Тұмар» — дня, посвящённого цифровой безопасности, грамотности и знакомству школьников с профессиями будущего.
Акция пройдёт в рамках масштабной инициативы «Дети Казахстана» и станет частью системной работы по продвижению цифровой культуры и развитию ИТ-компетенций среди подрастающего поколения.
В течение дня ведущие организации цифровой экосистемы Казахстана — АО «Национальные информационные технологии», Astana Hub, АО «Казахтелеком», АО «Республиканский центр космической связи (РЦКС), Астрофизический Институт им. В. Г. Фесенкова (АФИФ), АО “НК “ҚАЗАҚСТАН ҒАРЫШ САПАРЫ”, НАО «Правительство для граждан» и другие — откроют свои двери для детей и подростков. На экскурсиях и практических занятиях школьники смогут увидеть, как работают современные дата-центры, как создаются цифровые сервисы, какие технологии лежат в основе интернета и как сегодня развивается искусственный интеллект.
Гостям расскажут о правилах кибербезопасности и цифровой гигиены, а также покажут реальные кейсы из мира телекоммуникаций, программирования, научных исследований и стартапов.
Цель акции — показать детям, что технологии — это не только гаджеты, но и реальные возможности для самореализации, творчества и полезных знаний. Особое внимание будет уделено осознанному использованию цифровых ресурсов, защите личной информации и формированию ответственного поведения в онлайн-среде.
Акция объединит детей из разных регионов страны — школьников, воспитанников интернатов и социальных учреждений, для которых знакомство с цифровыми технологиями может стать шагом к большому будущему.
«Кибер Тұмар» — это символ цифровой защиты и поддержки. Мы хотим, чтобы у каждого ребёнка в Казахстане были равные возможности освоить технологии, чувствовать себя в цифровом пространстве уверенно и безопасно», — подчёркивают организаторы.
Проведение таких акций — часть масштабной программы министерства по работе с молодёжью и цифровому просвещению. Министерство системно реализует инициативы, ориентированные на школьников и подростков.
В мае 2025 года состоялся финал первой Республиканской олимпиады по искусственному интеллекту среди учащихся 9–12 классов — AI Olymp. Победители олимпиады получат возможность пройти учебно-тренировочные сборы и представить Казахстан на Международной олимпиаде по ИИ (IOAI), которая пройдёт в августе в Пекине.
В 2024 году Астана впервые приняла финал чемпионата мира по спортивному программированию ICPC World Finals, объединив 142 команды со всего мира. Впервые школьники не только наблюдали за крупнейшими мировыми соревнованиями, но и участвовали в них как волонтёры и экскурсанты. По итогам мероприятия был подписан меморандум между Министерством цифрового развития и Министерством туризма и спорта, в результате чего спортивное программирование официально вошло в перечень приоритетных видов спорта в Казахстане.
В приложении eGov mobile внедрён проект «Социальный кошелёк» — цифровой инструмент для адресного предоставления горячего питания школьникам из социально поддерживаемых категорий. Система работает на основе госданных, не требует бумажных заявлений: родители получают уведомления через eGov mobile, а дети получают питание в школьной столовой по QR-коду или биометрии. В 2025 году проект будет масштабирован на учащихся младших классов.
Одной из ключевых инициатив в области цифрового образования станет открытие осенью 2025 года центра TUMO Astana — первого в Центральной Азии. Это международная бесплатная образовательная программа для подростков 12–18 лет, охватывающая 11 направлений, включая генеративный ИИ, анимацию, робототехнику, веб-дизайн и программирование. Центр откроется на базе Международного центра искусственного интеллекта Alem.ai.

Балаларды қорғау күні қарсаңында Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі “Кибер Тұмар” республикалық акциясын — цифрлық қауіпсіздікке, сауаттылыққа және оқушыларды болашақ мамандықтарымен таныстыруға арналған күнді өткізуге бастама жасайды.
Акция “Қазақстан балалары” ауқымды бастамасы шеңберінде өтеді және цифрлық мәдениетті ілгерілету және өскелең ұрпақ арасында IT-құзыреттілігін дамыту жөніндегі жүйелі жұмыстың бір бөлігі болады.
Күні бойы Қазақстанның цифрлық экожүйесінің жетекші ұйымдары — “Ұлттық ақпараттық технологиялар” АҚ, Astana Hub, “Қазақтелеком” АҚ, “Республикалық ғарыштық байланыс орталығы” АҚ, В.Г. Фесенков атындағы Астрофизика институты (АФИ), “Қазақстан Ғарыш Сапары “ҰК” АҚ, “Азаматтарға арналған үкімет” КеАҚ және басқа да ұйымдар балалар мен жасөспірімдерге өз есігін айқара ашады. Экскурсиялар мен практикалық сабақтарда оқушылар заманауи дата-орталықтардың қалай жұмыс істейтінін, цифрлық сервистердің қалай құрылатынын, интернеттің негізінде қандай технологиялар жатқанын және жасанды интеллекттің бүгінгі күні қалай дамып жатқанын көре алады.
Қонақтарға киберқауіпсіздік және цифрлық гигиена ережелері туралы айтылады, сондай-ақ телекоммуникация, бағдарламалау, ғылыми зерттеулер және стартаптар әлемінің нақты жағдайлары көрсетіледі.
Акцияның мақсаты — балаларға технология тек гаджеттер ғана емес, сонымен қатар өзін-өзі танудың, шығармашылықтың және пайдалы білімнің нақты мүмкіндіктері екенін көрсету. Цифрлық ресурстарды саналы түрде пайдалануға, жеке ақпаратты қорғауға және онлайн ортада жауапты мінез-құлықты қалыптастыруға ерекше назар аударылатын болады.
Іс-шара еліміздің әр өңірінен келген балаларды – оқушыларды, интернаттар мен әлеуметтік мекемелердің тәрбиеленушілерін біріктіреді, олар үшін цифрлық технологиялармен танысу үлкен болашаққа қадам бола алады.
Акцияның соңғы бөлігі цифрлық даму министрлігіне экскурсия болады, онда іс-шараға қатысушыларды ведомство басшылары мен ғарышкер Айдын Айымбетов қарсы алады. Балалар үшін бұл жай ғана сала өкілдерімен кездесу емес, алға жылжуға, армандауға және оқуға деген ынтаны арттырады.
“Кибер Тұмар” — цифрлық қорғаныс пен қолдаудың символы. Біз Қазақстандағы әрбір баланың технологияларды игеруге, цифрлық кеңістікте өзін сенімді және қауіпсіз сезінуге тең мүмкіндіктері болғанын қалаймыз”, – деп атап өтті ұйымдастырушылар.
Мұндай акцияларды өткізу Министрліктің жастармен жұмыс және цифрлық ағарту жөніндегі ауқымды бағдарламасының бір бөлігі. Министрлік оқушылар мен жасөспірімдерге бағытталған бастамаларды жүйелі түрде жүзеге асырады.
2025 жылдың мамыр айында 9-12 сынып оқушылары арасында жасанды интеллект бойынша бірінші Республикалық олимпиада AI Olymp финалы өтті. Олимпиада жеңімпаздары оқу-жаттығу жиындарынан өтуге және Қазақстанды тамыз айында Бейжіңде өтетін ЖИ бойынша халықаралық олимпиадаға (IOAI) қатысуға мүмкіндік алады.
2024 жылы Астана алғаш рет ICPC world Finals спорттық бағдарламалау бойынша әлем чемпионатының финалын қабылдап, әлемнің түкпір-түкпірінен 142 команданы біріктірді. Алғаш рет оқушылар әлемдегі ең ірі жарыстарды бақылап қана қоймай, оларға еріктілер мен экскурсанттар ретінде қатысты. Іс-шара қорытындысы бойынша цифрлық даму министрлігі мен туризм және спорт министрлігі арасында меморандумға қол қойылды, нәтижесінде спорттық бағдарламалау Қазақстандағы басым спорт түрлерінің тізбесіне ресми түрде кірді.
Балалар мен жасөспірімдерді цифрлық қолдау саласында әлеуметтік қолдау көрсетілетін санаттағы оқушыларға ыстық тамақты атаулы түрде ұсынудың цифрлық құралы “Әлеуметтік әмиян” жобасы енгізілді. Жүйе мемлекеттік деректер негізінде жұмыс істейді, қағаз өтініштерді қажет етпейді: ата-аналар EGOV mobile арқылы хабарлама алады, ал балалар мектеп асханасында QR коды немесе биометрия арқылы тамақтанады. 2025 жылы жоба бастауыш сынып оқушыларына масштабталатын болады.
Цифрлық білім беру саласындағы негізгі бастамалардың бірі 2025 жылдың күзінде Орталық Азиядағы тұңғыш TUMO Astana орталығының ашылуы болмақ. Бұл генеративті AI, анимация, робототехника, веб-дизайн және бағдарламалауды қоса алғанда, 11 бағытты қамтитын 12-18 жас аралығындағы жасөспірімдерге арналған халықаралық тегін білім беру бағдарламасы. Орталық Alem.ai Халықаралық жасанды интеллект орталығының базасында ашылады.

30 мая во всех крупных городах Казахстана стартует общереспубликанская акция «Народный юрист».

Цель акции – повышение правовой грамотности населения и оказание бесплатной юридической помощи. Любой гражданин может прийти и получить бесплатно необходимую консультацию у лучших представителей юридической общественности страны. Среди них – известные адвокаты, нотариусы, прокуроры, следователи, судебные исполнители, руководители госорганов и др. 

Акция проводится при поддержке Правительства РК, организаторами выступают Агентство РК по противодействию коррупции, Министерство юстиции РК, сетевое издание Zakon.kz, информационная система «Параграф», Республиканская коллегия адвокатов, органы государственной власти, лучшие юристы и адвокаты Казахстана.

За годы своего существования акция «Народный юрист» стала уже традиционной и поддерживается многими казахстанцами.

В  г. Кокшетау состоится по адресу: торговый центр «РИО», 17-00 час.

Формат акции по масштабам и географии проведения не имеет аналогов не только в Казахстане, но и в мире.