Саяси партиялар сайлауалды үгіт-насихат жұмыстарының географиялық ауқымын кеңейтіп келеді. Кандидаттардың сайлаушылармен кездесулері қалалар мен ауылдарда ғана емес, өндіріс орындарында, түрлі мекемелерде, тіпті қоғамдық көліктерде де орын алып жатыр. Соңғы уақытта қоғамдық көлік тұрғындармен тікелей пікір алмасатын тиімді алаңдардың біріне айналып келеді.
Әрбір саяси партия сайлаушылармен байланыс орнатудың өзіндік тәсілін қалыптастыруға ұмтылып жатыр. Дегенмен, сайлауалды күн тәртібінің негізгі өзегін азаматтарды күнделікті толғандыратын мәселелер құрайды. Олардың қатарында өңірлерді дамыту, өнеркәсіп пен кәсіпкерлікті қолдау, экология, жұмыспен қамту, білім беру, әлеуметтік саясат және қалалық инфрақұрылымның сапасын арттыру мәселелері бар.
«Әділет» партиясы «Әділетті Қазақстан үшін» мобильді керуені аясында еліміздің бірқатар өңірін аралап шықты. Көшпелі кездесулермен қатар Жетісу облысында тұрғындармен өзара байланыс пен қоғамдық бірлікті нығайтуға бағытталған «Әділет желкені» атты акция ұйымдастырылды. Сонымен қатар партиядан Құрылтай депутаттығына кандидат Екатерина Смышляева сайлауалды бағдарламаның негізгі бағыттарын түсіндіретін қысқа бейнероликтер топтамасын бастады. Ол бейнеүндеулерінде бағдарламаның негізгі басымдықтарын еркін форматта, көлік тізгінінде отырып әңгімелейді. Алғашқы бейнеролигі Рудный мен Жітіқара қалалары арасындағы жұмыс сапары кезінде түсірілді.
Павлодарда партия кандидаттары қала тұрғындарымен тікелей қоғамдық көлікте жүздесіп, трамвайдағы күнделікті сапарды ашық пікір алмасу алаңына айналдырды. Негізгі іс-шаралар Маңғыстау облысында өтті. Мұнда партия өкілдері тұрғындармен кездесіп қана қоймай, еңбек ұжымдарымен, мұнай-газ және балық шаруашылығы саласының мамандарымен, теңіз сервистік компанияларының қызметкерлерімен, кәсіподақ өкілдерімен және өндіріс ардагерлерімен жүздесті.
Кездесулер барысында еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өндірістік және порт инфрақұрылымын жаңғырту, Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту, өнеркәсіпті өркендету, кадр даярлау және цифрлық экономикаға қажетті мамандарды әзірлеу мәселелері талқыланды. Сонымен қатар Каспий теңізінің экожүйесін сақтау мәселелеріне ерекше назар аударылды. Жаңаөзен қаласының жұмысшы жастарымен өткен кездесулерде заманауи технологияларды енгізу, жаңа өндірістерді дамыту және адами капиталды нығайту мәселелері сөз болды.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партия (ЖСДП) Ақмола және Қарағанды облыстарында сайлаушылармен кездесулер өткізді. Ал Алматыда өткен футбол матчында партияның рәміздері бейнеленген киіммен алаңға жүгіріп шыққан азаматқа қатысты оқиға ақпараттық кеңістіктің назарын аударды. Полицияның мәліметінше, ол ұсталып, қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін оған қатысты әкімшілік іс қозғалды.
Көкшетауда партия өкілдері Eurasia Group кәсіпорнының еңбек ұжымымен кездесіп, жалақы деңгейі, еңбек жағдайы мен қауіпсіздігі, әлеуметтік кепілдіктер және өңірлік экономиканы дамыту мәселелерін талқылады. Ал Қарағандыда өткен кездесуде педагогтер қауымдастығының өкілдерімен, өңір белсенділерімен және тұрғындармен білім беру, қызметкерлерді әлеуметтік қорғау, жер қатынастары және тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету мәселелері бойынша пікір алмасты.
«Байтақ» партиясының сайлауалды іс-шараларында экологиялық күн тәртібі негізгі бағыттардың бірі ретінде қалып отыр. Алайда әр өңірде көтерілетін мәселелер жергілікті ерекшелікке сай қалыптасып жатыр. Тараз қаласында партия өкілдері мамандандырылған колледж студенттерімен кездесіп, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, «жасыл» экономиканы дамыту және экологиялық жауапкершілік мәселелерін талқылады.
Ақтөбеде кандидаттар «Алтын Орда» шағынауданының тұрғындарымен кездесіп, сапалы ауызсумен қамтамасыз ету, қалалық ортаның жай-күйі және жасыл аймақтардың тапшылығы мәселелеріне тоқталды. Шығыс Қазақстан облысында басты назар самырсын ормандарын сақтауға аударылса, Алматы облысында партия өкілдері алматылық апорт өсірумен айналысатын бағбандармен жүздесті. Ал Жамбыл облысындағы «Қызыл Жұлдыз» тұрғын алабында өткен кездесуде суару жүйесін жетілдіру, қоғамдық кеңістіктерді абаттандыру, қалдықтарды бөлек жинау жүйесін енгізу және электр энергиясымен қамтудағы үзілістер мәселелері көтерілді.
Қазақстан халық партиясы (ҚХП) бұл жолы қоғамдық акцияларға басымдық берді. Алматыда партия концерттік бағдарламаны тұрғындармен ашық пікір алмасу алаңымен ұштастырған «Мәңгілік классика» атты мәдени акция өткізді. Сонымен қатар партия Respublica және «Ақ жол» партияларының кеңселері маңында кездесу ұйымдастырып, ҚХП өкілдері азаматтар мен аталған партиялардың қызметкерлеріне өздерінің сайлауалды бағдарламасының негізгі бағыттарын таныстырды.
Бұдан бөлек, ҚХП өкілдерінің мәлімдемелері саяси оппоненттерді сынға алумен қатар өрбіді. Партияның сынының негізгі нысаны ЖСДП болды. ҚХП өкілдерінің пікірінше, ЖСДП бұрыннан қоғамдық талқыда жүрген әлеуметтік бастамаларды өздерінің сайлауалды ұсыныстары ретінде көрсетуге тырысуда. Мысал ретінде зейнет жасын төмендету бастамасы айтылды. ҚХП мәліметінше, бұл мәселені партия он жылдан астам уақыт бойы тұрақты түрде көтеріп келеді. «Архаика – бұрыннан белгілі бастамаларды өз жаңалығың ретінде көрсету. Зейнет жасын төмендету – дұрыс ұсыныс. Бірақ Қазақстан Халық партиясы бұл мәселені он жылдан астам уақыттан бері көтеріп келеді», – деді партия мүшесі Бейбіт Құсайынов.
Сондай-ақ партияның бастамасымен еліміздің бірден жиырма қаласында «Кәне, құшақтасайық!» атты науқаны өтті. Оның аясында қатысушылар бір-біріне жылы лебіз білдіріп, жүздеріне күлкі сыйлап, символикалық түрде құшақтасуға шақырылды.
«Ауыл» партиясының сайлауалды кездесулерінде өңірлерді кешенді дамыту мәселелері негізгі тақырыптардың біріне айналды. Қосшы қаласындағы мәдени-спорт кешенінің қызметкерлерімен өткен кездесуде қаланың қарқынды өсуіне байланысты туындаған мәселелер, жаңа мектептер салу, денсаулық сақтау, мәдениет, спорт және инженерлік инфрақұрылымды дамыту қажеттілігі талқыланды. Партия сайлаушылармен кездесулер барысында өңірлердің жан-жақты дамуына басымдық беріп келе жатқанын айтты партия төрағасы.
Батыс Қазақстан облысында партия активімен кездесу өтіп, сайлауалды науқанның негізгі міндеттері талқыланды. Сонымен қатар партия өкілдері тұрғындармен байланыс орнатудың түрлі тәсілдерін қолдануға ұмтылуда. Дәстүрлі кездесулермен қатар Құрылтай депутаттығына кандидат Қарақат Әбден сапарларының бірінде туған-туыстарымен бірге таба нан пісіріп, отбасы құндылықтары мен ұлттық дәстүрлердің маңызын дәріптеді.
«Ақ жол» демократиялық партиясы кәсіпкерлер қауымдастығымен кездесулер сериясын жалғастырды. Көкшетауда кандидаттар NOVOPACK кәсіпорны мен Қазақстан аграрлық-индустриялық корпорациясында (ҚАИК) болып, отандық өндірісті қолдау, ауыл шаруашылығы машина жасауды дамыту, шағын және орта бизнесті өркендету, сондай-ақ жұмыспен қамту, инфляция, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру және зейнетақы жүйесіне қатысты мәселелерді талқылады. Сонымен қатар партия өкілдері Көкшетау қаласындағы №1 сүт зауытының жұмысымен танысып, өндірісті жаңғырту бағыттарын қарастырды.
Алматыда партия кандидаттары «Magnum» ЖШС ұжымымен кездесіп, сайлауалды бағдарламасының негізгі басымдықтарын таныстырды.
Өңірлердегі үгіт-насихат жұмыстарымен қатар әлеуметтік желілерде алдағы сайлауға арналған азаматтық бастамалар да көрініс табуда. Партия «Өзгерістер жолы» атты онлайн-жобаны іске қосты. Жоба аясында Батыс Қазақстан облысындағы ауыл тұрғындарының бірі сайлаушылардың ұсыныс-тілектерін партияға жеке жеткізу үшін велосипедпен Астанаға жолға шықты. Сапар барысында ол блог жүргізіп, бағыты туралы баяндап, жолай елді мекендердің тұрғындарымен кездесуде. Олар өз ұсыныстары мен тілектерін жолдап, жиналған барлық өтініштерді жоба авторы елордаға жеткен соң партия өкілдеріне табыстауды жоспарлап отыр.
Өңірлердегі сайлауалды үгіт жұмыстарының бүгінгі көрінісін «Respublica» партиясы түйіндеді. Партияның негізгі назары өндіріс саласының өкілдерімен және жастармен кездесулерге аударылды. Кандидаттар «Восток-Молоко», AN Group және «Қазмырыш» кәсіпорындарында болып, еңбек ұжымдарымен кадрлық әлеуетті нығайту, өңдеу өнеркәсібін дамыту, салық саясаты, кәсіпкерлік жүргізу үшін қолайлы жағдай жасау және отандық өндірісті қолдау мәселелерін талқылады.
Өндіріс орындарындағы кездесулермен қатар Өскемен қаласында партия жақтастарының форумы өтіп, онда кәсіпкерлікті дамыту, жастарды жұмыспен қамту және креативті индустрияларды ілгерілету мәселелері қарастырылды. Дәстүрлі кездесулерден бөлек, партиядан Құрылтай депутаттығына кандидат Маргарита Боярова цифрлық платформаларды да белсенді пайдаланып келеді. Ол Threads әлеуметтік желісіндегі парақшасында оқырмандарымен тікелей байланыс орнатып, партияның сайлауалды бағдарламасының негізгі бағыттарын түсіндіріп жүр.
Бүгінде сайлауалды науқан еліміздің барлық өңірін дерлік қамтып отыр. Үгіт-насихат жұмыстарының форматы да сан алуан: өндіріс орындарындағы кездесулерден, қоғамдық акциялардан бастап оқу орындарындағы пікірталастар мен тұрғындармен ашық диалогтарға дейін. Алайда өткізілетін іс-шаралардың форматына қарамастан, сайлауалды күн тәртібінің негізгі өзегін өңірлерді дамыту, экономиканы нығайту, әлеуметтік саланы жетілдіру, экологиялық мәселелер және азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға қатысты өзекті тақырыптар құрайды.

Выборы в Курултай: регионы становятся главной площадкой предвыборной кампании Политические партии продолжают активно расширять географию агитационной кампании. Встречи с избирателями проходят не только в городах и селах, но и на предприятиях, в учреждениях, и даже в общественном транспорте, который все чаще становится площадкой для прямого общения с жителями.Каждая политическая партия выстраивает собственный формат общения с жителями, однако повестка во многом формируется вокруг вопросов, которые ежедневно волнуют людей: развитие регионов, промышленности и предпринимательства, экология, занятость, образование, социальная сфера и качество городской инфраструктуры.Наиболее насыщенной оказалась региональная программа партии «Әділет». Партия в рамках проекта мобильных караванов «Әділетті Қазақстан үшін» объездила ряд областей. Наряду с выездными встречами партия организовала в области Жетісу акцию «Парус справедливости», посвященную вопросам общественного единства и взаимодействия с жителями. А кандидат от партии Екатерина Смышляева начала серию коротких видеороликов, в которых в неформальном формате, то есть находясь за рулем рассказывает о ключевых положениях предвыборной программы партии. Первое свое видео она записала во время рабочей поездки между Рудным и Житикарой.В Павлодаре кандидаты вышли к жителям прямо в городские трамваи, превратив обычную поездку в возможность для открытого разговора. Основные мероприятия развернулись в Мангистауской области, где представители партии встретились с жителями, а также провели встречи с трудовыми коллективами, представителями нефтегазовой и рыбной отраслей, морского сервиса, профсоюзов и ветеранами производства.Повестка встреч охватила широкий круг вопросов – от охраны труда, модернизации производственной и портовой инфраструктуры до развития Транскаспийского международного транспортного маршрута, промышленности, кадрового обеспечения и подготовки специалистов для цифровой экономики. Отдельное внимание было уделено экологической повестке, в том числе вопросам сохранения экосистемы Каспийского моря, а также встречам с работающей молодежью Жанаозена, где обсуждались современные технологии, новые производства и развитие человеческого капитала.Общенационально социал-демократическая партия (ОСДП) проводит встречи с жителями Акмолинской и Карагандинской областей. Одновременно внимание информационного поля привлек инцидент на футбольном матче в Алматы, где мужчина с партийной символикой выбежал на поле. По информации полиции, он был задержан, в отношении него начато административное производство за нарушение общественного порядка. В Кокшетау представители партии встретились с работниками предприятия Eurasia Group, где обсуждались вопросы заработной платы, условий и безопасности труда, социальных гарантий и развития региональной экономики. В Караганде состоялся диалог с педагогическим сообществом, активом и жителями региона, посвященный вопросам образования, социальной защиты работников, земельных отношений и равных возможностей.Экологическая повестка остается центральной темой мероприятий партии «Байтақ», однако в каждом регионе она приобретает собственное содержание. В Таразе представители партии встретились со студентами специализированного колледжа, где обсуждали рациональное использование природных ресурсов, развитие «зеленой» экономики и вопросы экологической ответственности.В Актобе кандидаты говорили с жителями микрорайона Алтын Орда об обеспечении качественной питьевой водой, состоянии городской среды и нехватке зеленых зон. В Восточно-Казахстанской области предметом обсуждения стало сохранение кедровых лесов, а в Алматинской области представители партии встретились с садоводами, выращивающими алматинский апорт. Еще одна встреча прошла в массиве «Кызыл Жулдыз» Жамбылской области, где жители поднимали вопросы орошения, благоустройства общественных пространств, организации раздельного сбора отходов и перебоев с электроснабжением.Народная партия Казахстана (НПК) сделала акцент на общественной акции. В Алматы партия провела культурную акцию «Вечная классика», объединившую концертную программу и информационную площадку для общения с жителями. Кроме того, партия организовала встречу возле офисов партий Respublica и «Ак жол», где представители НПК знакомили граждан и сотрудников с основными положениями своей программы.Кроме этого, выступления представителей НПК не обошлись без критики в сторону оппонентов. В центре внимания оказалась ОСДП, которую партия упрекнула в попытках представить давно обсуждаемые социальные инициативы как собственные предвыборные предложения. В качестве примера была приведена инициатива по снижению пенсионного возраста, которую, как заявили в НПК, партия отстаивает уже более десяти лет. «Архаика – это попытки представить давно известные инициативы, как собственные открытия. Снизить пенсионный возраст – хорошая идея. Только Народная партия добивается этого уже больше десяти лет», сказал член партии Б.Кусаинов.Также сразу в двадцати городах страны прошла инициатива «Давай обнимемся!», в рамках которой участникам предлагали обменяться улыбками, добрыми словами и символическими объятиями.Разговор о развитии территорий стал основой мероприятий партии «Ауыл». Во время встречи с работниками культурно-спортивного комплекса города Косшы обсуждались последствия стремительного роста города, необходимость строительства новых школ, развития здравоохранения, культуры, спорта и инженерной инфраструктуры. Именно вопросам комплексного развития регионов партия уделяет основное внимание в ходе своих встреч с избирателями. В Западно-Казахстанской области состоялась встреча с партийным активом, где обсудили задачи предвыборной кампании. В рамках агитационной кампании представители партии стремятся разнообразить способы взаимодействия с населением. Помимо традиционных встреч, кандидат Каракат Абден во время одной из поездок вместе с родственниками испекла хлеб, сделав акцент на семейных и национальных ценностях.Демократическая партия «Ақ жол» продолжила серию встреч с представителями бизнеса. В Кокшетау кандидаты посетили предприятия NOVOPACK и Казахстанской аграрно-индустриальной корпорации (КАИК), где обсудили поддержку отечественного производства, развитие сельхозмашиностроения, малого и среднего бизнеса, а также вопросы занятости, инфляции, медицинского страхования и пенсионного обеспечения. Также представители партии ознакомились с работой Кокшетауского гормолзавода №1, где обсудили модернизацию производства.В Алматы кандидаты встретились с коллективом ТОО «Магнум», представив положения предвыборной программы.На фоне региональных мероприятий в социальных сетях также появлялись публикации граждан, посвященные предстоящим выборам. Партия запустила онлайн-проект «Путь перемен». В его рамках житель одного из сел ЗКО отправился на велосипеде в Астану, чтобы лично передать партии наказы избирателей. По пути он ведет блог, рассказывает о маршруте и встречается с жителями населенных пунктов, которые делятся своими предложениями и пожеланиями. Собранные в ходе поездки обращения он намерен передать представителям партии по прибытии в столицу.Завершает региональную картину дня партия «Respublica», сосредоточившая работу на встречах с представителями производственного сектора и молодежью. Кандидаты посетили предприятия «Восток-Молоко», AN Group и «Казцинк», где вместе с работниками обсуждали кадровое обеспечение, развитие перерабатывающей промышленности, налоговую политику, условия ведения бизнеса и поддержку отечественного производства. Помимо встреч на предприятиях, в Усть-Каменогорске состоялся форум сторонников партии, посвященный предпринимательству, занятости молодежи и развитию креативных индустрий. Помимо офлайн-встреч, кандидат от партии Маргарита Боярова делает ставку на цифровые площадки. Она активно ведет аккаунт в Threads, где в формате прямого общения с подписчиками разъясняет основные направления предвыборной программы партии.Сегодня география предвыборной кампании охватывает практически все регионы страны. Форматы мероприятий различаются – от встреч на производстве и общественных акций до дискуссий в учебных заведениях и открытых диалогов с жителями. Однако независимо от выбранной площадки основное содержание кампании формируется вокруг обсуждения вопросов, которые напрямую связаны с развитием регионов, экономики, социальной сферы, экологии и условий жизни граждан

Шағын модульдік реакторлардың (SMR) қуаты, құрылымы және салыну тәсілі тұрғысынан дәстүрлі ірі ауқымды энергия блоктарынан түбегейлі айырмашылығы неде?

Шағын модульдік реакторлар (ШМР, немесе SMR) бүгінгі таңда әлемдік атом энергетикасын дамытудың ең перспективті бағыттарының бірі болып саналады. Бұл технологияға деген қызығушылық қарқынды түрде артып келеді: қазіргі уақытта әлемде ШМР 80-нен астам жобасы әзірленуде. Бұл бағытқа атом энергиясын пайдалануда көпжылдық тәжірибесі бар мемлекеттер де, ядролық саласын енді ғана дамыта бастаған елдер де атсалысуда. Шағын модульдік реакторлар дегеніміз не? АЭХА (МАГАТЭ) анықтамасына сәйкес, ШМР – бір энергия блоктың электрлік қуаты 300 МВт дейін жететін заманауи ядролық реакторлар, бұл дәстүрлі атом энергия блоктары қуаттылығының шамамен үштен бір бөлігін құрайды.

ШМР негізгі артықшылығы олардың ықшам және модульдік конструкциясы. Өлшемдерінің салыстырмалы түрде кіші болуының арқасында мұндай реакторларды ірі атом электр станциялары құрылысына сәйкес келмейтін алаңдарда орналастыруға болады. Жабдықтардың айтарлықтай бөлігі зауытта дайын модульдер түрінде жасалып, кейін құрылыс алаңына жеткізіледі және сол жерде құрастырылады. Мұндай тәсіл құрылыс мерзімін қысқартуға, күрделі шығындарды азайтуға және ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға байланысты тәуекелдерді төмендетуге мүмкіндік береді. Көбіне нақты бір алаңның ерекшеліктерін ескере отырып, жобаланатын және құрылыс кезінде жиі кідірістерге тап болатын қуаты жоғары дәстүрлі энергия блоктарына қарағанда, ШМР жоғары стандарттау деңгейіне ие және электр энергиясына деген сұраныстың артуына қарай кезең-кезеңімен пайдалануға берілуі мүмкін.

Технологияның белсенді даму сатысында тұрғанына қарамастан, әлемде қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған ШМР жобалары бар. Олардың қатарына Қытайдағы HTR-PM жоғары температуралы газбен салқындатылатын атом электр станциясын және Ресейдегі «Академик Ломоносов» қалқымалы атом жылу-электр станциясын жатқызуға болады.

Сонымен қатар, шағын модульдік реакторларды өнеркәсіптік пайдалану тәжірибесі әзірге шектеулі болып қалып отыр. Осы себепті де көптеген мемлекеттер бұл технологияны енгізуге әлі де сақтықпен қарап, қауіпсіздік, экономикалық тиімділік және нормативтік реттеу мәселелеріне баса назар аударуда. Қазіргі уақытта жаһандық деңгейде ШМР технологияларын жетілдіруге, олардың сенімділігін растауға және кең ауқымды коммерциялық қолданысқа енгізуге бағытталған ҒЗТҚЖ қарқынды жүргізіліп жатыр.

Шағын модульдік реакторлар Қазақстанның 2050 жылға дейінгі ядролық энергетиканы дамытудың ұзақ мерзімді стратегиясында (ірі АЭС кейін) қандай орын алады?

Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 15 сәуірдегі № 1233 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының атом саласын дамытудың 2050 жылға дейінгі стратегиясына сәйкес, елімізде ШМР технологияларын белсенді дамыту қарастырылған.

Стратегияның негізгі бағыттарының бірі жалпы қуаттылығы 1200 МВт дейінгі ШМР базасында атом электр станцияларын салу болып табылады. Бұл жобаны іске асыру оның экономикалық тиімділігі расталған жағдайда және Қазақстан Республикасының Ұлттық энергетикалық желісін дамыту келешегін ескере отырып жүзеге асырылатын болады.

Сонымен қатар стратегияда ШМР саласы бойынша бірқатар жүйелі міндеттерді шешу қарастырылған, оның ішінде:

өңірлік ерекшеліктерді, энергиямен жабдықтаудың сенімділігіне қойылатын талаптарды және жобалардың экономикалық тиімділігін ескере отырып, ұлттық жағдайларда ШМР қолданудың техникалық-экономикалық талдауын жүргізу;
ШМР технологияларын әзірлеу және жобалаумен байланысты ғылыми-зерттеу қызметіне қатысу;
ШМР орналастыру бойынша қолайлы аудандарды анықтау, оның ішінде энергия тапшылығы байқалатын өңірлерде және электр желілік инфрақұрылымы нашар дамыған аумақтарда орналастыру, сондай-ақ ескірген жылу электр станцияларын заманауи ядролық қуат көздерімен алмастыру мүмкіндігін қарастыру.
Бұдан бөлек, құжат аясында ШМР әзірлеумен айналысатын мамандандырылған бюро құру, сондай-ақ салалық институттар негізінде өнеркәсіптік реакторлар мен ШМР персоналын даярлауға арналған жаттығу кешендерін қалыптастыру көзделген. Бүгінгі таңда Ядролық физика институты өз аумағында ШМР симуляторын орнатудың түрлі нұсқаларын пысықтап жатыр.

Аталған шаралардың жиынтығы Қазақстанның ШМР технологияларын дамытуға жүйелі әрі ұзақ мерзімді көзқарас ұстанатынын көрсетеді. Мемлекет ШМР эксперименттік бағыт ретінде емес, елдің болашақ энергетикалық теңгерімінің маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырады. Бұл технология тұтынушыларды үздіксіз электр қуатымен қамтамасыз етіп, ұлттық энергия жүйесінің тұрақтылығын нығайтады, сондай-ақ шалғайдағы және энергияға мұқтаж аймақтардың инфрақұрылымын заманауи үлгіде жаңғыртуға жол ашады.

Қазақстанда SMR/AMR технологияларын енгізу арқылы қандай түйінді міндеттер көзделіп отыр: көмірмен жұмыс істейтін станцияларды алмастыру, генерация көздерін орталықсыздандыру, шалғай өңірлерді энергиямен қамтамасыз ету, сутегі/тұщыландыру өндірісі және т.б.?

Жалпы алғанда, ШМР қолдану аясы кең, әмбебап энергия көзі болып табылады. Ықшамдылығы, модульдік құрылымы және пайдаланудағы икемділігі арқасында оларды электр энергетикасы мен өнеркәсіптің түрлі міндеттерін реттеуге мүмкіндік береді.

Қазақстанның демографиялық және географиялық өзіндік сипатын ескерсек, ШМР жобалары Қазақстан үшін зор стратегиялық маңызға ие. Аумақтың ауқымдылығы, халықтың орналасу тығыздығының төмендігі, сондай-ақ шалғайдағы елді мекендер мен өнеркәсіптік нысандардың болуы ірі генерациялау қуаттарын салуды және ауқымды электр желілік инфрақұрылымды дамытуды барлық жағдайда экономикалық тұрғыдан ақтамайды. Осындай жағдайларда ШМР энергия тапшылығы бар және қол жеткізу қиын аймақтар үшін тиімді электр энергиясының көзіне айналып, энергиямен жабдықтаудың сенімділігін және ұлттық энергия жүйесінің жалпы тиімділігін арттыруға септігін тигізеді.

Бүгінгі таңда әлемде ШМР бірнеше технологиялық бағыттары әзірленіп жатқанын да ескеру қажет, олардың әрқайсысының өз артықшылықтары мен әлеуетті қолдану салалары бар. Сонымен, жоғары температуралы газбен салқындатылатын реакторлар (ЖТГР) электр энергиясын өндірумен қатар, төмен көміртекті сутегін өндіруге қажетті жоғары температуралы технологиялық жылуды да қамтамасыз ете алады. Мұндай сутегі өнеркәсіптің әртүрлі салаларында, соның ішінде металлургияда, химия өнеркәсібінде және көлік секторында қолданылуы мүмкін.

Сонымен қатар, ШМР ірі өнеркәсіптік кәсіпорындардың тікелей маңына орналастырып, оларды тұрақты әрі төмен көміртекті энергиямен қамтамасыз етуге болады. Бұл әсіресе электр энергиясын үздіксіз жеткізу өндірістің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі факторлардың бірі болып саналатын энергияны көп қажет ететін өндірістер үшін өзекті.

Осылайша, шағын модульдік реакторлардың Қазақстан үшін болашағы зор. Ел аумағының кеңдігі, халықтың орналасу тығыздығының төмендігі, шалғай өңірлерді дамыту қажеттілігі мен өнеркәсіптік инфрақұрылымды жаңғырту қажеттілігінің ұштасуы ШМР технологияларын отандық атом энергетикасын дамытудың ең перспективті бағыттарының біріне айналдырады. Олардың экономикалық тиімділігі мен технологиялық дайындығы расталған жағдайда, ШМР болашақта елдің энергетикалық теңгерімінің маңызды элементіне айналып, ірі атом электр станциялары мен басқа да электр энергиясын өндіру көздерін толықтыра алады.

Қазақстанның шағын модульдік реакторлар бойынша бағдарламаларға қатысуы ЯФИ озық ядролық технологиялар саласындағы ұлттық және өңірлік деңгейдегі құзыреттер орталығы ретіндегі рөлін қалай нығайтады?

Қазақстан FIRST бағдарламасының қатысушысы болып табылады және оның аясында өткізілетін іс-шараларға белсенді түрде қатысады. Ел үшін бұл, ең алдымен, ШМР саласындағы халықаралық тәжірибені зерделеуге, атом энергетикасын дамытудағы заманауи тәсілдерге қол жеткізуге және отандық мамандардың кәсіби құзыреттілігін нығайтуға мүмкіндік береді.Мемлекеттік органдардың, ғылыми-зерттеу ұйымдарының және болашақ атом электр станциясы операторының өкілдері бағдарлама шеңберінде ұйымдастырылатын семинарларға, конференцияларға, техникалық кеңестерге, жұмыс кездесулері мен таныстыру сапарларына тұрақты түрде қатысып келеді. Өзара әрекеттестіктің осы үлгісі алдыңғы қатарлы технологиялық шешімдерді зерделеумен қатар, атом саласындағы жетекші әлемдік сарапшылармен және ұйымдармен кәсіби байланыстар орнатуға мүмкіндік береді.

Қазақстанның ШМР саласындағы құзыреттерін дамытуда ЯФИ рөлі ерекше. Институттың түрлі экономика салалары үшін ядролық және радиациялық технологияларды зерттеу мен әзірлеу бағытында 70 жылға жуық мол тәжірибесі бар. Осы уақыт ішінде ЯФИ ядролық ғылым мен техника саласындағы ауқымды міндеттерді шешуге мүмкіндік беретін заманауи ғылыми және эксперименттік базаны қалыптастырды.

ШМР технологияларын дамыту тұрғысынан ЯФИ Жапонияның ғылыми ұйымдарымен ЖТГР әзірлеуді қолдауға бағытталған көпжылдық бірлескен зерттеу жұмыстарының маңызы ерекше. Бүгінде ЖТГР жоғары тиімділігі, қауіпсіздік деңгейінің жоғарылығы және сутегі өндіруде, сондай-ақ басқа да өнеркәсіптік процестерде қолданылатын жоғары температуралы технологиялық жылуды өндіру мүмкіндігінің арқасында ШМР дамытудың ең перспективті бағыттарының бірі ретінде қарастырылуда.

Сонымен қатар, ЯФИ-да қолданыстағы және болашақ буындағы ядролық реакторлардың қауіпсіздігін негіздеуге пайдаланылатын есептік және эксперименттік деректердің елеулі қоры жинақталған. Бұл зерттеулер озық реакторлық технологияларды одан әрі дамыту үшін берік ғылыми негіз қалыптастырады. Институттың ядролық инфрақұрылымын кеңейту жұмыстары тұрақты негізде жүргізіліп келеді.

Болашақта ЯФИ ғылыми зерттеулерді, кадрлар даярлауды және халықаралық ынтымақтастықты біріктіретін озық ядролық технологиялар бойынша ұлттық құзыреттер орталығына айнала алады. Тиісті инфрақұрылымның дамуы мен тәжірибенің жинақталуына қарай мұндай орталық атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласындағы адам капиталы мен ғылыми-техникалық құзыреттерді дамыту бойынша жетекші өңірлік алаңдардың біріне айналу әлеуетіне ие.

Қазақстанның атом энергетикасын дамыту стратегиясында, оның ішінде шағын модульдік реакторлар бойынша перспективті жобаларды іске асыруда Алматы қаласындағы Ядролық физика институты қандай орын алады?

Қазақстан Республикасының 2050 жылға дейінгі атом саласын дамыту стратегиясын іске асыру аясында ЯФИ атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласында 70 жылға жуық ғылыми-зерттеу тәжірибесі, дамыған зерттеу инфрақұрылымы мен жоғары білікті мамандардан құралған кадрлық әлеуеті бар елдің жетекші ғылыми орталығы ретінде басты рөлдердің бірі беріледі.

Институттың эксперименттік базасының негізін Қазақстандағы бірден-бір көп мақсатты стационарлық ССР-Қ зерттеу реакторы құрайды. Оның мүмкіндіктері іргелі және қолданбалы зерттеулердің кең ауқымын жүргізуге, сондай-ақ атом энергетикасына арналған ядролық отын мен құрылымдық материалдарды сынақтан өткізіп, сипаттамаларын анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай зерттеулер жұмыс істеп тұрған энергетикалық реакторлардың қауіпсіз жұмыс істеуін ғылыми-техникалық тұрғыдан сүйемелдеудің және жаңа буындағы реактор қондырғыларын әзірлеудің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

ЯФИ тағы бір бірегей объектісі нөлдік қуаттағы ядролық реактор – сындық стенд. Аталған қондырғы реактор физикасы саласында зерттеулер жүргізуге пайдаланылады және атом саласы үшін инженерлік және ғылыми кадрларды даярлаудың тиімді оқу-эксперименттік алаңы болып табылады. Қазіргі уақытта Институт болашақ мамандардың практикалық дайындық сапасын арттыруға мүмкіндік беретін сындық стендтің мүмкіндіктерін білім беру үдерісіне белсенді түрде енгізуде.

ЯФИ перспективті реакторлық технологияларды дамытуға ерекше назар аударады. ШМР дамытудың ең перспективті бағыттарының бірі ретінде қарастырылатын ЖТГР саласындағы зерттеулермен қатар (нақтырақ айтқанда, ЖТГР жетілдірілген модульдік реакторларға (AMR) жатады), Институт сұйық тұзды реакторлар (сондай-ақ AMR санатына кіреді) бойынша ғылыми-зерттеу және жобалау жұмыстарын бастауды жоспарлап отыр. Бүгінгі таңда бұл технология қауіпсіздік саласындағы жоғары әлеуетінің, ядролық отынды тиімді пайдаланудың және атом энергиясын өнеркәсіпте қолдану аясында кеңейту мүмкіндіктері тұрғысынан IV буынды ең перспективті реакторлар қатарына жатады.

Халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың үздік үлгісі ретінде ЯФИ мен Жапонияның атом энергиясы агенттігімен (JAEA) көпжылдық серіктестігін атап өтуге болады. Аталған ұйымдар 15 жылдан астам уақыт бойы ЖТГР технологияларын дамытуға бағытталған ғылыми-техникалық тұрғыдан қолдауға, ең алдымен олардың қауіпсіздігін арттыруға бағытталған ҒЗТКЖ бірлесіп жүзеге асырып келеді.

Осы кезең ішінде Жапония Үкіметінің қаржылық қолдауымен ЖТГР типті реакторларға арналған перспективті үш құрылымды изотропты ядролық отынды (TRISO) және функционалдық материалдарды зерттеуге бағытталған бірегей және техникалық күрделі реакторішілік эксперименттер сәтті орындалды. Алынған нәтижелер жаңа буын реакторларының технологияларын жетілдіру үшін қажетті ғылыми базаны дамытуға елеулі үлес қосты.

Жүргізілген зерттеулердің жоғары сапасы халықаралық деңгейде кеңінен мойындалды. Осака қаласында өткен EXPO 2025 дүниежүзілік көрмесі аясында ЯФИ ғылыми ұжымы ЖТГР технологияларын дамытуға қосқан көпжылдық үлесі үшін Жапония Үкіметі мен Халықаралық ғылыми-техникалық орталықтың арнайы марапатына ие болды. Бұл марапат қазақстандық ғалымдардың кәсібилігіне және олардың зерттеу жұмыстары нәтижелерінің халықаралық ғылыми қоғамдастық үшін маңыздылығына берілген жоғары бағаның айқын дәлелі болды.

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2025 жылғы 26 қыркүйектеҒылым және технологиялар жөніндегі ұлттық кеңестің отырысында сөйлеген сөзінде Ядролық физика институтының базасында көп мақсатты зерттеу реакторын құрудың стратегиялық маңыздылығын ерекше атап өтті. Мемлекет басшысы Институттың ғылыми әлеуетін ескере отырып, бұл нысан еліміздегі жаңа ғылым қалашығының өзегіне айналуы мүмкін екенін айтты.

Жаңа зерттеу реакторының іске қосылуы есептік және эксперименттік зерттеулердің толық кешенін орындау үшін заманауи ғылыми-техникалық базаны қалыптастыруға мүмкіндік береді. ЯФИ ғалымдары мен инженерлері жаңа зерттеу реакторының активті аймағының есептеулерін өз күштерімен орындауды жоспарлап отыр. Бұл жұмыстардың күрделілік деңгейі қазіргі заманғы шағын модульдік реакторлардың (ШМР) ядролық бөлігін жобалау кезінде шешілетін міндеттермен салыстыруға болады. Сондықтан аталған жобаны іске асыру болашақта еліміздің осы бағыттағы ұлттық құзыреттерін қалыптастыруға, Қазақстанда ШМР жобалау мектебін дамытуға және шетелдік технологияларға тәуелділікті едәуір төмендетуге мүмкіндік береді.

Қазақстан Республикасының атом саласын дамытудың 2050 жылға дейінгі стратегиясын іске асыру аясында ЯФИ отандық атом энергетикасын дамытуды ғылыми-техникалық сүйемелдеуді қамтамасыз ететін жетекші ғылыми орталықтардың біріне айналып отыр. Эксперименттік базаны одан әрі дамыту, перспективті реакторлық технологиялар бойынша зерттеулер жүргізу, халықаралық ғылыми жобаларға қатысу және жоғары білікті мамандарды даярлау Институтқа Қазақстанның заманауи, қауіпсіз әрі бәсекеге қабілетті атом саласын қалыптастыруға елеулі үлес қосуға мүмкіндік береді.

SMR/AMR технологияларының дамуы аясында, әсіресе олар орналастырылатын өңірлерде, ірі АЭС салыстырғанда ядролық энергетикасына қоғамдық көзқарас қалай өзгеруде?

Соңғы жылдары атом энергетикасына деген қоғам көзқарасынан біртіндеп өзгеруін байқауға болады. Егер бұл тақырып салыстырмалы түрде жақында ғана қоғам тарапынан сақтықпен қабылданса, бүгінгі күнде атом саласын дамытуға деген қызығушылық айтарлықтай артып келеді. Бұл үрдіс Қазақстанға ғана емес, әлемдік атом энергетикасының жаңа даму кезеңіне қадам басқан көптеген елдерге де тән.

Мұндай қызығушылық бірнеше факторға байланысты туындап отыр. Ең алдымен, заманауи ядролық технологиялар алдыңғы буын технологияларынан едәуір ерекшеленеді. Жаңа буынреакторлары, соның ішінде шағын модульдік реакторлар пассивті қорғаныс жүйелерін, заманауиматериалдарды және цифрлық басқару технологияларын қолдануға негізделген қауіпсіздіктіңжоғары деңгейіне ие. Сонымен қатар, электр энергиясына жаһандық сұраныстың өсуі, экономиканы көміртексіздендіру қажеттілігі және энергетикалық қауіпсіздікті арттыру жағдайында көптеген мемлекеттер атом энергетикасын өздерінің ұзақ мерзімді энергетикалық теңгерімінің негізгі элементтерінің бірі ретінде қайта қарастырып отыр.

Көптеген елдердің тәжірибесі көрсеткендей, ірі энергетикалық объектілер, соның ішінде атом электр станциялары жұмыс істейтін немесе салынуы жоспарланып отырған өңірлердің тұрғындары мұндай бастамаларға көбінесе оң баға береді. Себебі, мұндай ауқымды жобаларды іске асыру аумақтардың кешенді дамуына ықпал ететіндігімен байланысты: жаңа жұмыс орындары ашылып, көліктік және инженерлік инфрақұрылым жүйелері дамиды, жергілікті бизнес қызметтеріне сұраныс артады, сондай-ақ инвестициялар тартылып, өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуына қосымша мүмкіндіктер ашылады.

Сондықтан бүгінгі таңда атом энергетикасы туралы талқылау тек технологиялық мәселелермен шектелмейді. Мұнда электр энергиясын өндіру туралы ғана емес, сонымен бірге экономиканы ұзақ мерзімді дамыту, мемлекеттің энергетикалық тәуелсіздігін нығайту, өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және елдің ғылыми-технологиялық дамуы үшін жаңа мүмкіндіктер жасау туралы айтылып отыр.

электр #атом энергиясы Дереккөз: bairaqmedia.kz

В настоящее время в социальных сетях выявлено распространение недостоверной публикации, в которой с использованием изображения известной казахстанской личности граждан призывают поддержать одну из политических партий и принять участие в массовом мероприятии. При этом от имени указанного лица распространяются ложные обещания денежного вознаграждения за поддержку политической партии.

Сама упомянутая в публикации личность уже официально опровергла данную информацию, предупредив своих подписчиков о ее недостоверности.

📌Центр обращает внимание, что гражданам важно знать основные требования избирательного законодательства. Во многих случаях именно их очевидное нарушение позволяет сразу распознать подобные манипуляции.

Так, Правилами осуществления предвыборной агитации запрещается использование изображения гражданина в агитационных материалах без его письменного согласия.

Кроме того, Законом Республики Казахстан «О выборах» запрещается проведение предвыборной агитации, сопровождаемой обещанием денежных выплат, товаров, услуг, благотворительной помощи, лотерей либо иных материальных благ в обмен на поддержку кандидата или политической партии.

Также распространяемая публикация содержит призывы к участию в массовом мероприятии, проведение которого не подтверждено официальной информацией. Участие в несанкционированных массовых мероприятиях может повлечь ответственность в соответствии с законодательством Республики Казахстан.

Напоминаем, что предвыборная агитация осуществляется исключительно уполномоченными субъектами и в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан.

‼️Призываем граждан критически относиться к подобным публикациям. Если распространяемая информация очевидно противоречит требованиям законодательства, обещает денежное вознаграждение за политическую поддержку либо использует изображения известных лиц без их согласия, это является серьезным основанием усомниться в ее достоверности. Получайте информацию о ходе избирательной кампании исключительно из официальных источников и не распространяйте непроверенные сообщения. Источник: AntiFakeCenter

Қазіргі уақытта әлеуметтік желілерде қазақстандық танымал тұлғаның бейнесі пайдаланылған жалған жарияланымның таралып жатқаны анықталды. Онда азаматтар саяси партиялардың бірін қолдауға және бұқаралық іс-шараға қатысуға шақырылады. Сонымен қатар, аталған тұлғаның атынан саяси партияны қолдағаны үшін ақшалай сыйақы берілетіні туралы жалған уәделер таратылуда.

Жарияланымда аты аталған тұлғаның өзі бұл ақпаратты ресми түрде теріске шығарып, оқырмандарына оның жалған екенін мәлімдеді.

📌 Орталық азаматтардың сайлау заңнамасының негізгі талаптарын білуінің маңыздылығына назар аударады. Көп жағдайда заң талаптарының өрескел бұзылуы осындай манипуляцияларды бірден тануға мүмкіндік береді.

Сайлау алдындағы үгітті жүзеге асыру қағидаларына сәйкес азаматтың бейнесін оның жазбаша келісімінсіз үгіт материалдарында пайдалануға тыйым салынады.

Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының «Сайлау туралы» Заңына сәйкес кандидатты немесе саяси партияны қолдау үшін ақшалай төлемдер, тауарлар, қызметтер, қайырымдылық көмек, лотереялар не өзге де материалдық игіліктерді уәде ету арқылы сайлау алдындағы үгіт-насихатты жүргізуге тыйым салынады.

Сондай-ақ, таралып жатқан жарияланымда өткізілуі ресми түрде расталмаған бұқаралық іс-шараға қатысуға шақырулар бар. Рұқсат етілмеген бұқаралық іс-шараларға қатысу Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жауаптылыққа әкеп соғуы мүмкін.

Естеріңізге сала кетейік, сайлау алдындағы үгіт Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен және тек уәкілетті субъектілер арқылы жүзеге асырылады.

‼️Азаматтарды мұндай жарияланымдарға сын тұрғысынан қарауға шақырамыз. Егер таратылып жатқан ақпарат заң талаптарына анық қайшы келсе, саяси қолдау үшін ақшалай сыйақы уәде етсе немесе танымал тұлғалардың бейнесін олардың келісімінсіз пайдаланса, оның шынайылығына күмәндануға толық негіз бар. Сайлау науқанының барысы туралы ақпаратты тек ресми дереккөздерден алып, тексерілмеген хабарламаларды таратпаңыз. Дереккөз: AntiFakeCenter