Алтын Астық

Бас прокуратураның алқасында биылғы жарты жылда прокуратура органдарының заңдылықты сақтау, құқық тәртібін қамтамасыз ету және қылмыстылықпен күрес бойынша қадағалау қызметінің нәтижелерін тыңдадық. Прокуратураның күш-жігері қылмыс аясына тартылған адамдардың конституциялық құқықтарын қорғауға, құқық бұзушылықтардың алдын алуға, азаматтардың әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз етуге, өтініштерін жан-жақты және әділ қарауға, жалпы­ жұртшылықтың көкейінде жүрген басқа да мәселелерді шешуге бағытталған.

Egemen Qazaqstan

Одан бөлек, біз ел Пре­зидентінің ин­вес­тициялық жобаларды сүйемелдеу, биз­несті қорғау жөніндегі және басқа да тапсырмаларын орындап келеміз.

Ұрланған активтерді мемлекетке қай­тару туралы тапсырманың маңызын ерекше атаймыз.

Былтыр «Заңсыз иемденілген актив­терді мемлекетке қайтару туралы» заң қабылданды. Оны іске асыру үшін Бас прокуратура жанынан аттас комитет құрылды.

Бұл заңды қабылдаудың басты мақсаты – халықтың бұзылған құқықтарын қал­пына келтіру, әлеуметтік әділеттілікті, еліміздің халқының игілігі үшін оның экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан орнықты дамуын қамтамасыз ету.

Комитет өзінің міндетін белсенді ат­қаруда, барлық қажетті құқықтық, мате­риалдық-техникалық және басқа да құ­ралдармен, сондай-ақ штатпен жарақ­талған. Бірқатар нәтиже бар. Тек биылдың өзінде мемлекетке 315 млрд теңге, заңсыз қолды болып кеткен 513 мың га жер телімі қайтарылды.

Алғаш рет сот 5,5 млрд теңге тұратын пайда болуы түсініксіз байлық туралы, құны 400 млн зергерлік бұйымдар мен мәдени құндылықтар жөніндегі комитеттің талап-арызын толық көлемде қанағаттандырды. Соттың шешімі толық көлемде орындалды.

Қайтарылған активтер қоғамның әлеу­меттік және экономикалық дамуына бағытталады. Бірқатар объекті мемлекет меншігіне аударылған соң, олардың бұрынғы иелерінің экономиканың жекелеген секторларындағы монополиялық басымдылығы тоқтатылды. Мысалы, Же­тісу облысындағы кө­лік-ло­гистикалық орталық мемлекет­ке өт­кеннен кейін, Қазақстан-Қытай ше­карасындағы кәсіп­керлерге көрсе­тілетін қызмет сапасы артты. Уақытша сақтау қой­масының өткізу мүмкіндігі алты есе өсті.

Алматы, Ақмола, Түркістан облыста­рында тәркіленген жерлер ауыл тұр­ғындарына мал жайылымы және шаруа қожалықтарына пайдалану үшін бері­ліп, осы өңірлерде жайылымға деген тапшылық азайды.

Бұдан басқа, қонақүйлер, кеңсе ғи­ма­раттары, ресторандар, бизнес-ор­та­лықтар, ірі қалалардағы шұрайлы жер телімдері, базарлар, теміржол инфра­­құрылымдары, қымбат зергерлік бұйым­дар мен басқа мүліктер мемлекетке қай­тарылды.

Алдымызда әлі де болса атқарылатын жұмыс көп. Қазір комитет елімізде және шетелде орналасқан жүздеген мү­лік бойынша талдау жүргізіп жатыр. Мил­лиондаған доллар тұратын құн­ды қағаздардың шығу тегі, екі жүз мың­нан аса күдікті бантік транзакциялар мен еліміздегі ондаған ірі кен орны бойын­­ша келісімшарттардың заңдылығы зерде­ленуде.

Нақты кәсіпорындар бойынша ак­тивтердің және мүліктердің пайда болу заңдылығы тексеріліп жатыр. Беделді халықаралық ұйымдар тарапынан қолдау тауып отырмыз. Еуропа Кеңесінің Адам құқықтары және Заң Үстемдігі жөніндегі Бас директоратымен активтерді қайтару бойынша бірлескен жоспар әзірлеу және орындау туралы алдын ала келісім жасауға қол жеткіздік.

ЕҚЫҰ халықаралық және ұлттық сарапшыларды тарта отырып, нормативтік-құқықтық базаны жетілдіруге көмек­тесіп жатыр. ЕҚЫҰ бірлесіп активтерді қайтару бойынша кешенді жобаны жүзеге асыру мүмкіндігі қарастырылмақ.

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы «GlobE Network» ғаламдық жедел желісіне мүше болдық. Ақпарат алмасу мақсатында аталған желінің «Threema» байланыс арнасы орнатылды.

Ақпан айында «Presight» компания­сының (G-42 корпорациясының құрамына кіреді) шығарылған активтерді анықтау жөніндегі сараптау платформасына қосылу туралы келісімшарт жасалды.

Аздаған топтың ел игілігін өз қолда­рына заңсыз шоғырландыруы еркін экономикалық дамуға ең басты кедергі болғанын атап өткен жөн. Сондықтан прокуратура бизнесте заңды нарықтық және адал бәсекелестіктің дамуына барынша күш салады.

Прокуратура бизнеске бақылау-қада­ғалау органдары тарапынан жасалатын қысыммен, әсіресе кәсіпкерлерді әкімшілік құқық бұзушылық және қылмыстық салаларда заңсыз қудалаумен табандылықпен күрес жүргізіп келеді.

Қазір кәсіпкерлердің қызметін шек­теу­ші мемлекеттік органдардың барлық шешімін прокуратура олардың заңды­лығы тұрғысынан алдын ала зер­делейді.

Жыл басынан қадағалаудың жаңа құра­лы «прокурор сүзгісі» арқылы мем­­­ле­кеттік органдардың жеке бизнес­ке қатыс­ты 3 мыңға жуық шешімдері өтті. Оның 608-і тексеру тағайындау туралы, ал 2056-сы – әкімшілік іс қозғау жөніндегі қаулылар. Оларды жете талдау арқасында заңсыз тексерулерге және шектеулер қоюға жол берілмеді, сонымен қатар 276 негізсіз айыппұл жойылды.

Жалпы, прокуратура 53 мыңнан астам кә­сіпкердің құқығын қорғап, 6 мыңнан ас­там мемлекеттік органдардың тыйым са­лу-шектеу шараларын жоюға қол жет­кізді. Бұл бағыттағы біздің қыз­метіміздің маңызды аспектісі – инвес­тициялық жобаларды сүйемелдеу. «Прокурорлық қал­қан» астына шетелдік инвесторлармен қатар ұлттық инвесторлар да алынған.

Бұл жұмыстың басты мәні – инвес­тор­лар­ды жұмыстың бастапқы сәтінен, мем­лекеттік органдардың, квазимем­лекет­тік сектор мен монополистердің акті­­лерінің жобалары мен әрекеттеріне ба­ға бере отырып жобаларды іске асыру­дың барлық сатысында құқықтық қолдау. Тек өткен жарты жыл ішінде Түркия, БАӘ, Германия, Сингапур, Қытай, Фран­ция, басқа да елдерден келген 350 инвес­тор осындай қолдауға ие болды. Олар­дың ел экономикасына үлесі – 6,4 трлн теңге, бұл дегеніміз – жаңа жұмыс орындары, бюджетке түсім, түптеп келгенде – елдің экономикалық әлеуетін арттыру.

Мысалы, Солтүстік Қазақстан облысында инвестор Ауыл шаруашылығы басқармасынан мал шаруашылығын дамыту үшін заңмен тиесілі субсидияны ала алмаған. Бұл проб­лема прокуратура араласқаннан кейін ғана шешіліп, кінәлі лауазымды адам жауапкершілікке тартылды.

Павлодарда салық органдары француз инвесторына негізсіз 100 млн теңгеге қосылған құн салығын төлеу туралы хабарлама берген. Прокуратура ол ха­бар­ламаның күшін жойып, құқық бұзу­шылыққа жол берген шенеунік тәртіптік жазаға тартылды.

Алматыда прокуратура кіріскен соң, 18 млрд теңге шамасындағы жобаларды жүзеге асырушы 21 инвестор сумен жабдықтау және су бұру жүйелеріне қосылды.

Қазіргі уақытта прокуратураның ба­қы­лауында 32 трлн теңгеге 770 инвес­тициялық жоба бар. Инвестициялық жо­баларды сүйе­мелдеу және бизнесті қор­ғау бойынша басты бағдарымыз – кәсіп­керлік еркіндігін қамтамасыз етуші, оның құқықтық, эконо­микалық және әлеу­меттік кепілдіктері анықталған «Эко­но­миканы ырықтандыру жөніндегі шаралар туралы» Президенттің 2024 жылғы 8 ма­мырдағы Жарлығын мүлтіксіз орындау.

Аталған құжатты іске асыру алгорит­мін маусым айында прокуратурада өткен бизнес-қауымдастықпен кездесу барысында пысықтадық. Оған Парламент депу­таттары, Президент Әкімшілігінің, Үкіметтің жауапты лауазымды адамдары, бизнес-омбудсмен, «Атамекен» ҰКП, «Kazakh Invest», «Самұрық-Қазына» ҰӘАҚ және «Бәйтерек» ҰҰБХ өкілдері қатысты. Іс-шара барысында бизнес өкілдері прокурорлардың инвест­жоба­ларды сүйемелдеу және олардың проб­лемаларын шешу бойынша жаңа функциясының маңыздылығын аса ризашылықпен атап өтті.

Экономикалық сектор мен инвести­циялық климатты жақсартуға күш салу мен баса назар аудару басқа, әсіресе қыл­мыстық-құқықтық саладағы қадағалаумен тығыз байланысты.

Көпшілік жағдайда құқық бұзушы­лық­тарды жұмыссыз жүрген адамдар жа­сайтыны белгілі. Ал дер кезінде іске асы­рылған инвестициялық жоба дегені­міз жаңа жұмыс орындарын ашуды білдіреді. Яғни елімізге келген инвестиция қылмысты азайтудың маңызды бір шарты бола алады деп айта аламыз.

Жалпы, өткен жылғы осы тектес кезең­мен салыстырғанда елде қылмыс­тылық 4,9% кеміді (72 575-тен 68 992-ге дейін).

Қылмыс аясына тартылған азамат­тардың конституциялық құқықтарын қор­ғау прокуратураның тұрақты және үздік­сіз қадағалауында тұр.

Сотқа дейінгі тергеп-тексеру заңдылы­ғын қадағалау саласында жыл басынан бері прокурорлар 178 мыңнан астам тергеу органдарының шешімдерін тексерді.

Прокуратура 13 мыңнан аса адамның конституциялық құқықтарын қалпына келтіріп, 1022 адамды негізсіз қылмыстық орбитаға тартуға жол бермеді. Тергеп-тексерудің барлық сатысына прокурор­лардың қатысуы азаматтардың консти­туциялық құқықтарының бұзы­луын екі есеге азайтуға мүмкіндік берді.

Отбасылық-тұрмыстық зорлық-зом­былықтың жолын кесу және балаларды қылмыстық қол сұғудан қорғау да  – прокурорлар үшін маңызды бағыттардың бірі.

Биылғы сәуірде Мемлекет басшысы әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін күшейтетін заңға қол қойды. Заңмен Қылмыстық кодекске түзетулер енгізіліп, енді педофилия мен жас балаларды өлтіргені үшін тек қана өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасына кесілетін болды. Қазір осы заңды жүзеге асыру шаралары қабылданып жатыр.

Алаяқтыққа қарсы тұру да біздің назарымыздан тыс қалған емес. Өкінішке қарай, елдің жекелеген аумақтарында мұндай қылмыстардың саны, оның ішінде интернет-алаяқтық 4%-ға (яғни 9545-тен 9936-ке), биыл 10,4%-ға өсіп отыр (20,5 мыңнан 22,6 мыңға). Дей тұрғанмен мұндай қылмыстар­дың алдын алу және олармен күресу мақ­сатында күштеу органдары және басқа да уәкілетті органдар үздіксіз, кешенді, жоспарлы жұмыстар жасап жүр.Мысалы, тек кейінгі екі жыл ішінде 58 млн телефон қоңыраулары, оның ішінде бұрмаланған номерлерден жасалған қоңыраулар бұғатталды.

Одан басқа Бас прокуратураның үйлес­ті­руімен өткен жылғы қыркүйекте күштеу органдары мен басқа да мемлекеттік органдардың бірлескен бұйрығымен бекітілген кешенді шаралар жүзеге асырылып жатыр.

Заңнамаға бірқатар өзгеріс күті­луде, соның ішінде алаяқтық белгісі болған жағдайда клиенттердің шағымы бойын­ша оның ақшасын алуға тыйым салу
бар.

Өткен жылдан бері азаптау қыл­мыс­тары толықтай прокуратураның тергеулік құзыретіне өтті. Ыстанбұл Хаттамасына сәйкес азаптау туралы қылмыстық істерді тергеу жөніндегі Нұсқаулық пен Методика және арыздарды тіркеу мен кезек күттірмейтін тергеу әрекеттерін жүргізу Алгоритмін бекіттік.

Ақмола және Қарағанды облыста­рындағы қоғамнан оқшаулау мекеме­лерінде орын алған азаптаулар бойынша резонансты істер соттың қарауына жолданды.

Қабылданған профилактикалық шаралар арқасында азаптау фактілері бойын­ша қылмыстық істердің саны 31,3%-ға азайды (99-дан 68-ге).

Прокуратура қызметінің конститу­циялық басты бағытының бірі – мемлекет­тік айыптауды қолдау арқылы соттарда мемлекет мүддесін білдіру.

Бұл біздің қылмыстық қудалау және құқық қорғау функцияларымыздың түйісетін жері. Сотта айыптаудан бас тарту да сирек емес.

Ағымдағы жылғы 6 айда Жоғары сотқа 170 адамға қатысты Бас прокурордың 113 на­разылығы енгізіліп, 82 адамның жаза мерзімдері қысқартылды немесе айып­тау жеңілдетілді, қосымша жазала­ры алынып тасталды және басқа шара­лар қабылданды. Төрт адам толық ақталды.

Сонымен қатар мемлекеттік айыптау­ды қолдау сапасына, прокурорлардың біліктілігін арттыруға да көңіл бөлініп отыр. Мысалы, осы жылы қыркүйекте «Ал­қа­билердің қатысуымен қылмыстық сот ісін жүргізуде мемлекеттік айыптау­ды қолдаудың өзекті мәселелері» тақыры­бында мемлекеттік айыптаушылар форумын өткізуді жоспарлап отырмыз.

Бас бостандығынан айыру мекемеле­ріндегі жағдай прокурорлардың тұрақты бақылауында, ондай бақылау бейнекамералар мониторингі арқылы да жүзеге асырылады.

Қылмыстық-атқару жүйесі мекеме­лерінде азаптауға жол бермеу бойынша қабылданған шаралар да оң нәтиже беруде (12 ден 4-ке дейін азайды).

Қылмыстық-атқару жүйесі мекеме­лерінде азаптауға жол бермеу бойынша қабылданған шаралар оң нәтиже беріп келеді.

Осы жылы медициналық көмектің сапасы, өз-өзіне қол жұмсауға жол бермеу сияқты пенитенциарлық жүйенің өзекті мәселелерін шешуге назар аударып отырмыз.

Мемлекет қабылдап отырған заңды­лықты нығайту, құқық тәртібі және қыл­мыспен күресті күшейту жөніндегі шаралардың да нәтижесі байқалады. Атап айтсақ, Заң үстемдігі индексі бойын­ша Қазақстан төрт жыл қатарынан құқық тәртібі және қауіпсіздік рейтин­гінде өз көрсеткіштерін жақсартып келеді (2020 ж. – 0,78, 2021 ж. – 0,79, 2022 ж. –
0,80, 2023 ж. – 0,80).

Прокуратура органдары мемлекеттің конституциялық құндылықтарын нәти­желі қорғау және бұзуға жол бермеу мақсатында заңнаманы жетілдіру жұмы­сына белсенді қатысады.

Бұл бағытта Конституциялық сотпен өзара серіктесе отырып, жұмыс істеуге басты назар аударамыз.

Прокуратура өзінің қадағалау функ­­цияларын жүзеге асыра отырып, Конс­­титуциялық соттың шешімдерінің орындалуына зор үлес қосуда, өйткені – олар азаматтардың конституциялық құ­қық­тарын қорғаудың бірден-бір кепілі екені сөзсіз.

Прокурорлар 15 мың қылмыстық, 4,5 мың азаматтық істердің Конституциялық соттың шешімдеріне сәйкестігін тексе­ріп, сотталған адамдардың 3 мың арыз-шағы­мын, сондай-ақ сотқа дейінгі сатыда бұлтартпау шараларын қолдану туралы 3,5 мың материалды зерделеді. Нәтижесінде, 26 адамның құқығы қалпы­на келтірілді, оның бірқатары Консти­туциялық соттың шешімін орындамай жүрген уәкілетті органдарға 13 қадағалау актісін енгізе отырып жасалды. Мысалы, Абай, Шығыс Қазақстан, Павлодар, Солтүстік Қазақстан облыс­тарында 20 млн теңгеге азаматтардың зейнеткерлік құқықтары қалпына кел­тірілді.

Осы жылы Конституциялық сот Бас прокурордың 2 өтінішін қарап, норма­тивтік қаулы шығарды.

Біріншісі, прокурордың санкциясымен тұрғын үйден айыруға жол бермеу. Конституциялық сот шешім қабылдаған сәттен бастап прокурорлар бірде-бір санкция бермеді.

Екінші өтініш бойынша Конституция­ның 83-бабына ресми түсіндіру берілді. Конституциялық сот қабылдаған қау­лы соттарда мемлекет мүддесін білдіру­дегі прокурорлардың рөлі туралы. Бір­қатар процессуалды әрекетті проку­рордың қатысуынсыз тергеу соттарында санкциялауға қатысты құқықтық кем­шіліктер жойылды.

Мамыр айында конституциялық бақылау органының шешімдерін орындау­дың тиімділігін арттыру мәселесін талқы­лау мақсатында Конституциялық сот төрағасы және судьяларымен кездесу өткіздік.

Прокуратура жұмысының маңыз­ды бағыттарының бірі – халық­аралық қатынастар. Осы жылы Кипрмен соттал­ғандарды беру, Қатар мемлекетімен қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсету және беру жөніндегі халықаралық келі­сім­дерге қол қойылды. Парламентте Қазақ­стан Республикасы мен Вьетнам Социа­листік Республикасы арасындағы сот­тал­ған адамдарды беру туралы шартты рати­фикациялау туралы заң жобасы қаралып жатыр.

Қазақстанда қылмыс жасап, шетелде жасырынып жүрген адамдарды қыл­мыстық жауапкершілікке тарту мақ­сатында қайтару үшін бірқатар елдің құзырлы мекемелерімен қарым-қатынас орнатылуда. Жалпы, жыл басынан бері Ресей, БАӘ, Испания, Чехия, Польша, Түркия және басқа елден халықаралық іздеуде жүрген 29 адам экстрадицияланды.

Мысалы, Польшадан психотропты зат­тарды заңсыз айналымға салғаны және өткізгені үшін іздеуде жүрген трансұлт­тық қылмыстық топтың басшысы берілді. Испания 800 адамды 1 млрд теңгеге және Грузия 600 адамды 3 млрд теңгеге алдап кеткен қаржы пирамидаларын ұйым­дастырған алаяқтарды берді.

Жаһандық қатерлерге қарсы іс-қимыл өңірлік хабы қызметінің аясында Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы 771 тыңдаушы үшін 30 оқыту өткізді. Тыңдаушылардың арасында шетелден, халықаралық ұйымдардан келгендер де болды, оның ішінде АҚШ-тан, Тәжікстаннан, Литвадан, Украинадан және басқа елдерден.

Киберқылмыстарға, адам саудасы­на, қар­жы қылмыстарына, сыбайлас жем­­қорлыққа және осындай бас­қа да жа­hандық қауіптерге қарсы тұру мәселелері бойынша ұлттық жаттықты­рушылар дайын­дау жүргізіліп келеді.

Біздің жұмысымызда басымдық бері­ле­тін бағыттардың бірі – Бас проку­ратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөнiндегi комитетiнің әлеуетін арттыру.

Аталған комитет жаңа цифрлы және инновация технологияларды енгізу, жа­­сан­ды интеллектті қолдану бойын­ша үлкен жұмыстар жасап жатыр. Про­­­­ку­­­рордың соттағы сөзін дайындау үшін жа­­санды интеллект технологиясын қол­­данатын инновациялық модуль әзірленді.

Қылмыстық және әкімшілік сот өн­дірістері, тексерулер тағайындау, аза­мат­тардың өтініштеріне қарау цифрланды. Әкімшілік құқық бұзушылықтардың бірыңғай тізілімі, Тексеру субъектілері мен объектілерінің бірыңғай тізілімі, «Талдау орталығы», «Құқық қорғау, арнайы және басқа да органдардың ақпарат алмасу жүйесі» және «Қадағалау» БАТЖ жасалып, жұмыс атқарылып жатыр.

Бас прокуратура әрі қарай да Мем­лекет басшысы Әділетті Қазақстан тұжы­рымдамасында атап өткен «Заң» және «Тәртіп» қағидасына сай заң үстемдігін нығайту үшін өз жұмысын жетілдіруді жоспарлап отыр.

Берік АСЫЛОВ,

Қазақстан Республикасының

Бас прокуроры

На коллегии Генеральной прокуратуры мною были заслушаны результаты деятельности по обеспечению соблюдения законности, правопорядка и координации борьбы с преступностью.

Как известно, усилия органов прокуратуры традиционно сосредоточены на защите конституционных прав лиц, вовлеченных в уголовную орбиту, профилактике правонарушений, соблюдении социальных прав граждан, всестороннем и объективном рассмот­рении обращений, а также решении иных вопросов, волнующих население.

Помимо этого, мы выполняем поставленные Президентом страны задачи по сопровождению инвестиционных проектов, защите бизнеса и другие.

Особо хотелось бы отметить его поручения по возврату государству похищенных активов.

В прошлом году принят Закон «О возврате государству незаконно приобретенных активов». Главная его цель – восстановление нарушенных прав народа, обеспечение социальной справедливости, устойчивого экономического и социального развития страны на благо населения.

Для его реализации в структуре Генеральной прокуратуры создан одноимен­ный комитет. Он активно работает, обеспечен необходимыми правовыми, материально-техническими и иными инструментами, а также штатом.

Результаты уже есть. Только в 2024 го­ду государству возвращены активы на сумму 325 млрд тенге, изъято 513 тыс. гектаров незаконно приобретенных земельных участков. Впервые судом удовлетворен в полном объеме иск комитета о необъяснимом богатстве на сумму 5,5 млрд тенге и возврате ювелирных и культурных ценностей на 400 млн.

Возвращенные активы направляются на социальное и экономическое развитие страны. После поступления в собственность государства ряда объек­тов исключено монопольное положение их прежних хозяев в отдельных секторах экономики.

К примеру, передача государству транспорт­но-логистического центра в области Жетысу позволила улучшить качество услуг для предпринимателей на казахстанско-китайской границе. При этом пропускная способность СВХ увеличилась в шесть раз.

Изъятые в Алматинской, Акмолинской и Туркестанской областях земли отданы для выпаса домашнего скота сельских жителей и нужд крестьянских хозяйств, что снизило дефицит пастбищ в этих регионах.

Помимо этого, государству возвращены отели, офисные здания, рестораны, бизнес-центры, земельные участки в элитных районах крупных городов, рынки, железнодорожная инфраструктура, дорогостоящие ювелирные изделия и другое имущество.

Предстоит еще огромный пласт работы.

Сейчас Комитет по возврату активов проводит анализ по сотне объектов движимого и недвижимого имущества в Казахстане и за рубежом. Изучается происхождение ценных бумаг на миллионы долларов США, а также свыше 200 тыс. подозрительных банковских транзакций и контракты по десяткам крупных месторождений в стране. Проверяется законность источников происхождения активов по конкретным предприятиям и имуществу. В этой работе мы нашли поддержку со стороны авторитетных международных организаций.

С Генеральным директоратом по правам человека и верховенства закона Совета Европы достигнута предварительная договоренность о разработке и выполнении совместного плана дейст­вий по вопросам возврата активов.

ОБСЕ оказывает содействие в совершенствовании нормативно-правовой базы посредством привлечения международных и национальных экспертов. Изучается возможность реализации совместно с ОБСЕ отдельного комплекс­ного проекта по возврату активов.

Получено членство в глобальной антикоррупционной оперативной сети GlobE Network. Установлен канал связи данной сети Threema для обмена запросами и информацией.

В феврале заключили договор с компанией Presight (входит в корпорацию G-42) о запуске аналитической платформы по выявлению вывода активов.

Важно подчеркнуть, что незаконная концентрация экономических ресурсов узким кругом лиц являлась главным препятствием развития свободной экономики страны.

Прокуратура прилагает все усилия для создания законных рыночных и честных конкурентных условий в бизнесе. Поступательно ведется борьба с давлением на него со стороны кон­трольно-надзорных структур, особенно с незаконным преследованием предпринимателей в административной и уголовной сферах.

Сейчас все решения госорганов, огра­ничивающие деятельность предпринимателей, предварительно изучаются прокурорами на их законность и допустимость. С начала года через новый инструмент надзора – «прокурорский фильтр» – прошли около 3 тыс. решений госструктур в отношении частного бизнеса, это 608 постановлений о назначении проверок и 2 056 – о возбуждении административных производств. Их тщательный анализ позволил заранее пресечь незаконные проверки и наложение ограничений, в том числе отменить 276 необоснованных штрафов.

В целом прокуроры защитили права свыше 53 тыс. предпринимателей и добились отмены свыше 6 тыс. запретительно-ограничительных мер госорганов.

Важным аспектом нашей деятельности в этом направлении является сопровождение инвестиционных проектов. При этом под «прокурорский щит» взяты не только зарубежные, но и отечественные инвесторы.

Суть этой работы – правовая поддержка еще на начальном этапе, включая оценку проектов актов и действий госорганов, субъектов квазигоссектора и монополистов, поддержка и защита инвесторов на всех этапах реализации проектов.

Только за прошедшие полгода такую помощь получили 350 инвесторов из Турции, ОАЭ, Германии, Сингапура, Китая, России, Франции и других стран. Их вклад в экономику нашей страны составляет 6,4 трлн тенге, что дает нам новые рабочие места, налоговые поступления в бюджет, а это рост экономического потенциала страны.

К примеру, в СКО инвестор не мог получить законную субсидию в сфере животноводства от управления сельского хозяйства. Проблема устранена только после вмешательства прокуратуры, виновное должностное лицо привлечено к ответственности.

В Павлодаре прокуратура разрешила проблему французского инвестора, которому налоговые органы необос­нованно выставили уведомление об уплате НДС на сумму 100 млн тенге. Прокуратурой такое уведомление было отменено. Чиновник, допустивший правонарушение, привлечен к дисциплинарной ответственности.

В Алматы после вмешательства прокуратуры 21 инвестор, реализующий проекты на сумму 18 млрд тенге, подключен к системе водопровода и водоотведения.

В настоящий момент на контроле прокуроров находятся 770 инвестиционных проектов на сумму 32 трлн тенге.

Главным ориентиром в нашей работе по сопровождению инвестиционных проектов и защите бизнеса является Указ Президента от 8 мая 2024 года «О мерах по либерализации экономики», где определены правовые, экономи­ческие и социальные условия и гарантии, обеспечивающие свободу предпринимательства.

Алгоритм реализации этого докумен­та выработан в ходе встречи с бизнес-сообществом, прошедшей в июне в Генеральной прокуратуре с участием депутатов Парламента, ответственных должностных лиц Администрации Президента, Правительства, бизнес-омбудсмена, НПП «Атамекен», Kazakh Invest, ФНБ «Самрук-Қазына» и «НУХ «Байтерек». Представители бизнеса с большим оптимизмом и благодарностью отметили новую функцию прокуроров по сопровождению инвестпроектов и принимаемые меры по решению их проблем.

Как известно, большинство обще­уголовных и бытовых правонарушений совершается безработными, а каждый своевременно реализованный инвестпроект, прежде всего – новые рабочие места. Инвестиции в экономику повышают трудозанятость, следовательно, благоприятно влияют и на общее снижение преступности.

Соответственно, концентрация наших усилий и внимания на экономическом секторе и улучшении инвестиционного климата неразрывно связана с надзором в уголовно-правовой и в других сферах.

В целом в сравнении с аналогичным периодом прошлого года преступность в стране снизилась на 4,9% (с 72 575 до 68 992).

В сфере уголовного преследования обязательность согласования прокурором всех ключевых решений органов на всех этапах расследования привело к снижению нарушений прав граждан в уголовном процессе в два раза.

С начала года прокуроры изучили свыше 178 тыс. решений органов следствия и дознания. Восстановлены конституционные права более 13 тыс. граждан, предотвращено необоснованное вовлечение в уголовную орбиту 1 022 лиц.

Не менее важным направлением работы является борьба с семейно-бытовым насилием, а также защита детей от преступных посягательств.

В апреле 2024 года Глава государства подписал закон, усиливающий защиту прав женщин и безопасность детей, которым внесены поправки в Уголовный кодекс, предусматривающие безальтернативное пожизненное лишение свободы за педофилию и убийство малолетнего. Сейчас нами принимаются соответствующие меры по обеспечению неукос­нительного соблюдения этого закона.

Важным аспектом работы прокуроров является противо­действие мошенничеству.

К сожалению, в этом году наблюдается увеличение данного вида преступлений на 10,4% (с 20,5 тыс. до 22,6 тыс.), в том числе интернет-мошенничеств на 4% (с 9 545 до 9 936) в отдельных регионах страны. Уполномоченными органами ведется непрерывная, комплексная и планомерная работа по предотвращению и противодействию таким преступлениям. К примеру, только за последние два года заблокировано около 58 млн звонков, в том числе с подменных номеров. Кроме того, при координации Генеральной прокуратуры реализуется Комплекс мероприятий, утвержденный в ­сентябре прошлого года совместным приказом силовых и иных госорганов.

Ожидается ряд законодательных поправок, в числе которых блокирование доступа к деньгам по заявлениям клиентов в случае выявления признаков мошенничества.

Далее: с прошлого года дела о пытках полностью перешли в подследственность прокуроров.

В соответствии со Стамбульским протоколом мною утверждены Инструкция и Методика по расследованию дел о пытках, а также Алгоритм действий при регистрации заявлений и проведении неотложных следственных действий.

В суды направлены резонансные дела по пыткам в исправительных учреждениях Акмолинской и Карагандинской областей. В целом благодаря профилактическим мерам количество уголовных дел по фактам пыток снизилось на 31,3% (с 99 до 68).

Одно из основных конституционных направлений деятельности прокуратуры – представление интересов государства в суде путем поддержания государственного обвинения. Здесь сочетаются функции уголовного преследования и наша правозащитная роль. Нередко сами отказываемся от обвинения в суде.

За 6 месяцев 2024 года в Верховный суд внесено 113 протестов Генерального прокурора в отношении 170 лиц, 82 осуж­денным сокращены сроки наказания или смягчено обвинение, исключено дополнительное наказание и приняты другие меры. Четверо оправданы полностью.

Кроме того, особое внимание уделяется качеству поддержания государственного обвинения в суде, повышению квалификации прокуроров в этом направлении нашей деятельности. К примеру, в сентябре текущего года планируем провести Форум гособвинителей на тему «Актуальные вопросы поддержания государственного обвинения в суде с участием присяжных заседателей».

Прокуроры осуществляют постоянный контроль ситуации в местах лишения свободы, в том числе посредством мониторинга с использованием видеокамер.

Принятые меры по превенции пыток в учреждениях уголовно-исполнительной системы также дают положительные результаты (снижение в 3 раза, с 12 до 4).

В текущем году акцентировали внимание на решении таких проблем пенитенциарной системы, как качество медицинской помощи, профилактика суицидов.

Принимаемые государством меры по усилению законности, правопорядка и борьбы с преступностью дают положительные результаты. Так, по Индексу верховенства закона Казахстан уже четвертый год подряд улучшает показатель в рейтинге по правопорядку и безопасности (2020-й – 0,78, 2021-й – 0,79, 2022-й – 0,80, 2023-й – 0,80).

Органы прокуратуры активно участ­вуют в работе по актуализации законодательства с целью обеспечения эффективной и упреждающей защиты конституционных ценностей государства. В данном направлении большое значение придаем тес­ному сотрудничеству с Конституционным судом (КС). Прокуратура, выполняя свои надзорные функции, активно способствует исполнению решений КС, реализация которых является залогом обеспечения конституционных прав и свобод граждан.

Прокуроры проверили на соответствие позициям Конституционного суда свыше 15 тыс. уголовных и 4,5 тыс. гражданских дел, изучили 3 тыс. жалоб и заявлений осужденных, а также 3,5 тыс. материалов о применении мер пресечения в досудебном производстве. В результате восстановлены права 26 лиц, в том числе путем внесения 13 актов надзора и реагирования в те уполномоченные органы, которые игнорировали решения КС.

К примеру, в рамках реализации решения КС восстановлены пенсионные права граждан области Абай, Восточно-Казахстанской, Павлодарской и Северо-Казахстанской областей на сумму более 20 млн тенге.

В этом году Конституционным судом вынесены нормативные постановления по двум обращениям Генерального прокурора.

Первое связано с недопустимостью обращения взыскания на жилище с санкции прокурора. С момента принятия КС своего решения прокурорами не выдано ни одной санкции.

По второму обращению дано толкование статьи 83 Конституции относительно конституционной роли прокуратуры при представлении интересов государства в следственных судах, устранены правовые пробелы, связанные с отсутствием прокурора в рассмотрении следственными судами санкционирования ряда процессуальных действий.

В целях обсуждения вопросов повышения эффективности реализации решений органа конституционного контроля в мае провели встречу с председателем и судьями Конституционного суда.

Важным направлением работы прокуратуры является международное сотрудничество.

В текущем году подписаны международные соглашения с Кипром о передаче осужденных и Катаром – об оказании правовой помощи и выдаче. В Парламенте рассматривается законопроект о ратификации договора между Казахстаном и Вьетнамом о передаче осужденных лиц.

Налажены взаимоотношения с компетентными органами многих государств, где находятся разыскиваемые нами лица, совершившие уголовные правонарушения на территории Казахстана.

В целом с начала года из-за рубежа экстрадированы 29 разыскиваемых лиц, в том числе из России, ОАЭ, Испании, Чехии, Польши, Турции и других стран.

К примеру, из Польши экстрадирован руководитель транснациональной преступной группы, занимавшийся незаконным оборотом и сбытом психотропных веществ, из Испании и Грузии переданы организаторы финпирамид, обманувшие, соответственно, более 800 граждан на сумму свыше 1 млрд тенге и более 600 граждан – на сумму свыше 3 млрд тенге.

На базе Академии правоохранительных органов при Генеральной прокуратуре в рамках деятельности Регионального хаба по противодействию глобальным угрозам организовано и проведено 30 обучающих мероприятий для 771 слушателя, в том числе из других организаций и зарубежных стран (США, Таджикистан, Литва, Украина).

Продолжается подготовка национальных тренеров по вопросам противодействия глобальным угрозам, в том числе по противодействию киберпрес­тупности, торговле людьми, финансовым преступлениям и коррупции.

Одним из приоритетных направлений нашей работы по модернизации деятельности правоохранительного блока является наращивание потенциала Комитета по правовой статис­тике и специальным учетам ГП. Им внедряются новые цифровые и инновационные технологии, включая использование искусственного интеллекта. Разработан инновационный модуль, использующий технологию ИИ для подготовки речи прокурора при выступлении в суде.

Уголовное и административное судопроизводства, назначение проверок контролирующими органами, регис­трация обращений граждан оцифрованы. Работают информационные системы «Е-уголовное дело», «Единый реестр административных производств», «Единый реестр субъектов и объектов проверок», «Аналитический центр», «Система информационного обмена правоохранительных, специальных государственных и иных органов» и ЕИАС «Кадағалау».

Генеральная прокуратура и в дальнейшем планирует совершенствовать работу для укрепления верховенства закона в соответствии с базовым ориен­тиром «Закон» и «Порядок», обозначенным Главой государства в концепции построения Справедливого Казахстана.

Жылдың ең маңызды әрі ауқымды әлемдік спорттық шарасы – 5-ші Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының басталуына 50 күн қалды. Көшпелілер мәдениетінің бірегей мерекесі саналған әлемдік оқиға дәстүр мен заманауи жетістіктерді насихаттау мақсатында әлемнің түкпір-түкпірінен қатысушылар мен көрермендердің басын біріктіреді.

Әлемдік спорт шарасына 89 елден 2000-нан астам спортшы қатысады деп күтілуде. Астанада өтетін Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында 21 спорт түрінен 97 медаль жиынтығы сарапқа салынады. 5-ші Дүниежүзілік көшпенділер ойындарының бас демеушісі – ALAGEUM ELECTRIC, бас серіктесі – Халық банкі.

Қазіргі таңда Ойындарға дайындық қызу жүріп жатыр. Билеттерді ресми билет операторы zakazbiletov.kz сайтынан алуға болады. Бүгінде қазақ күресі, Алыш (қырғыз күресі), Көрәш (татар күресі), Дәстүрлі Садақ Ату, Асық Ату, Ордо, Таяқ тарту, Күрәш (өзбек күресі), Арқан тартыс, Ашыртмалы Аба Гүреші (түрік күресі) жарыстарына билеттер сатылымға шығарылды. Ашылу рәсімі мен Көкпар, Көк Бөрі, Бәйге, Жамбы Ату, Теңге Ілу, Аударыспақ, Құсбегілік, Алыптар сайысы сынды жарыстарға билеттер тамыз айының басында сатылымға шығады. Әсіресе дәстүрлі садақ ату мен асық ату жарыстарына сұраныс көп.

Ойынның маңызды бөлігінің бірі «Бірлік керуені» мәдени бағдарламасы. Бұл бірегей жоба көшпелі халықтардың мәдени байлығы мен алуан түрлілігін көрсетуге бағытталған.

Дүниежүзілік көшпенділер ойындарына қатысатын Қазақстанның ұлттық құрамасы соңғы дайындық-жаттығу жиындарын өткізуде. Баршаңызды осы айтулы мерекеге қатысуға шақырамыз.

https://www.worldnomadgames.kz/kz/news/novosti/125